Landbouw; gewassen, dieren en grondgebruik naar regio

INHOUDSOPGAVE

1. Toelichting
2. Definities en verklaring van symbolen
3. Koppelingen naar relevante tabellen en artikelen
4. Bronnen en methoden
5. Meer informatie

1. TOELICHTING

Deze tabel bevat gegevens op regioniveau over grondgebruik, akkerbouw, tuinbouw, grasland, graasdieren en hokdieren. 
Voor alle onderwerpen wordt zowel het telgegeven (oppervlakte, aantal dieren), als het bijbehorend aantal bedrijven gepresenteerd. 

De gegevens voor deze tabel komen uit de landbouwtelling. De landbouwtelling maakt deel uit van de gecombineerde opgave, die onder meer gebruikt wordt voor de uitvoering van het landbouwbeleid en handhaving van de Meststoffenwet.

De regionale indeling van de Landbouwtelling is gebaseerd op het hoofdvestigingsadres. Hierdoor kan de regio, waaraan de landbouwactiviteiten (houden van dieren, teelt van gewassen) worden toegerekend, afwijken van de plaats waar deze activiteiten daadwerkelijk plaatsvinden.

De peildatum voor het aantal dieren is 1 april; de peildatum voor de gewassen is 15 mei.

Gegevens beschikbaar vanaf: 2000

Status van de cijfers: De cijfers van 2026 zijn voorlopig, de overige cijfers zijn definitief.

Wijzigingen per 30 september 2026: de voorlopige cijfers van 2026 zijn toegevoegd. De cijfers voor tuinbouw onder glas, bollenbroei, paddenstoelenteelt, witloftrek zijn nog niet beschikbaar. Tussen 2023 en 2025 zijn linzen, witte bonen en overige bonen toegevoegd aan de gewascodelijst waarmee het mogelijk werd deze gewassen te registreren in de landbouwtelling. Daarom is met ingang van 2026 de nieuwe categorie overige peulvruchten toegevoegd, deze categorie omvat witte bonen, overige bonen en linzen.

Wanneer komen er nieuwe cijfers?
Volgens planning verschijnen eind juni de eerste voorlopige cijfers ('snelle cijfers'). Op dat moment zijn nog niet alle opgaven binnen en/of volledig verwerkt, en hebben alleen de belangrijkste plausibiliteitscontroles plaatsgevonden. Voor non-respons is bijgeschat op basis van de opgave van vorig jaar.
In september wordt de gegevensverzameling afgesloten, dan wordt opnieuw bijgeschat en vinden verdere analyses en plausibiliteitscontroles plaats.
Eind september en in november worden bijgestelde voorlopige cijfers gepubliceerd en in maart van het jaar daarna volgen de definitieve cijfers. 

2. DEFINITIES EN VERKLARING VAN SYMBOLEN

Definities:

SO: Standaard Opbrengst. 
Een gestandaardiseerde maat voor de economische omvang van agrarische bedrijven, gebaseerd op de opbrengst die gemiddeld op jaarbasis per gewas of diercategorie wordt behaald.
Per gewas en diercategorie worden SO-normen vastgesteld, deze zijn gebaseerd op gemiddelde waarden over een periode van vijf jaar, en worden om de drie jaar geactualiseerd.
Het middelste jaar geldt als referentiejaar bij de aanduiding van de SO-normen (zo is de SO2010 gebaseerd op de jaren 2008 tot en met 2012). 
De SO van een bedrijf is de som van de totale SO van alle gewassen en dieren.
SO wordt uitgedrukt in euro's.

Standaard Bedrijfsindeling 2008 (SBI 2008):
De Nederlandse hiërarchische indeling van economische activiteiten die door het CBS wordt gebruikt om bedrijfseenheden in te delen naar hun hoofdactiviteit. De SBI 2008 is de versie die vanaf 2008 gebruikt wordt.
“Bedrijfstak” of “branche” zijn gangbare termen voor groepen van bedrijven met dezelfde hoofdactiviteit. Het CBS hanteert voor de indeling van bedrijven naar hoofdactiviteit de zogenoemde Standaard Bedrijfsindeling (SBI). Bedrijven in een bedrijfstak of branche kunnen naast deze activiteit ook andere activiteiten (nevenactiviteiten) uitoefenen.
De SBI 2008 kent meerdere niveaus die aangegeven worden door maximaal vijf cijfers. Het niveau van vier cijfers komt vrijwel overeen met de indeling van de Europese Unie (NACE = Nomenclature général des Activités économiques dans les Communautés Européennes). De eerste twee cijfers komen overeen met die van de indeling van Verenigde Naties  (ISIC = International Standard Industrial Classification of All Economic Activities).

Lbg: Landbouwgebied.
Landbouwkundige onderverdeling van het Nederlands grondgebied. Deze indeling is in 1991 door de toenmalige Adviescommissie Landbouwstatistieken vastgesteld.
Een landbouwgebied is een samenvoeging van aan elkaar grenzende gemeenten, binnen eenzelfde provincie. Daarbij zijn gemeenten gegroepeerd met (zoveel mogelijk) gelijksoortige typen van landbouwbedrijven. De indeling wordt jaarlijks geactualiseerd o.b.v. gemeentelijke herindelingen.

Lgr: Groep van landbouwgebieden.
Landbouwkundige onderverdeling van het Nederlands grondgebied. Deze indeling is in 1991 door de toenmalige Adviescommissie Landbouwstatistieken vastgesteld.
Een groep van landbouwgebieden is een samenvoeging van landbouwgebieden. 

Verklaring van symbolen:

niets (blanco) : het cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
. : het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim
* : voorlopige cijfers
** : nader voorlopige cijfers

3. KOPPELINGEN NAAR RELEVANTE TABELLEN EN ARTIKELEN

Relevante tabellen:
Meer informatie uit de landbouwtelling vanaf 2000:
Landbouw; gewassen, dieren en grondgebruik naar gemeente.
Landbouw; arbeidskrachten naar regio.

Meer informatie uit oudere jaren van de landbouwtelling:
Landbouw; gemeente, 1980 - 2000.
Landbouw; bedrijfstype, regio, 1992 - 2000.

Let op: alleen afzonderlijke gewassen en diertypen kunnen rechtstreeks vergeleken worden met de informatie in de tabellen vanaf 2000; gewas- en diergroepen zijn veelal anders samengesteld.

Meer informatie over de omvang van de veestapels:
Rundveestapel.
Varkensstapel.

Relevante artikelen:
Meer informatie over SO en de nieuwe bedrijfstypering:
SO en NSO-typering

Meer informatie over de Standaard Bedrijfsindeling:
Standaard BedrijfsIndeling.

Meer informatie over het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid: 
Gemeenschappelijk landbouwbeleid.

4. BRONNEN EN METHODEN

De onderzoeksmethode van deze tabel is te vinden in de onderzoeksbeschrijving Landbouwtelling.

Met ingang van 2025 hebben voedselbossen een SO-waarde gekregen. Daarom worden voedselbossen nu ingedeeld onder cultuurgrond in plaats van niet-cultuurgrond.

In 2022 maken paarden, pony’s en ezels geen onderdeel uit van de Landbouwtelling. Dit heeft invloed op de bedrijfstypering en het totaal aantal landbouwbedrijven in de Landbouwtelling. Bedrijven met paarden en pony's die eerder ingedeeld werden bij 'paard -en ponybedrijven' worden in 2022, als er naast het houden van paarden en pony's ook nog landbouwactiviteiten zijn, ingedeeld bij een ander bedrijfstype. Dit heeft met name effect op graasdierbedrijven en 'akkerbouwbedrijven met vooral voedergewassen', hier treedt een duidelijke trendbreuk op.

Met ingang van 2018 wordt het aantal vleeskalveren, vleesvarkens, kippen en kalkoenen bijgesteld bij tijdelijke leegstand op de peildatum. Voor de bijstelling wordt gebruik gemaakt van de opgave van voorgaand jaar.

De Landbouwtelling is een structuur enquête, daarin is een bijstelling bij tijdelijke leegstand o.a. van belang voor de bepaling van het bedrijfstype en de economische omvang van de bedrijven. 
Bij de omvang van de veestapels is het aantal dieren op de peildatum van belang, daarom worden de dieraantallen in de veestapeltabellen niet bijgesteld bij tijdelijke leegstand. 
Als gevolg hiervan kunnen er verschillen optreden tussen de dieraantallen in de Landbouwtellingstabellen en de veestapeltabellen (zie ‘koppeling naar relevante tabellen en artikelen’).

Met ingang van 2017 worden de dieraantallen in toenemende mate afgeleid uit I&R registers (Identificatie en Registratie van dieren), in plaats van d.m.v. directe uitvraag in de Gecombineerde Opgave. De I&R registers vallen onder verantwoordelijkheid van RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland). Sinds 2017 worden de rundvee aantallen afgeleid uit I&R-rund, en vanaf 2018 worden ook schapen, geiten en pluimvee afgeleid uit de betreffende I&R registers. De registratie van rundvee, schapen en geiten vindt rechtstreeks bij RVO plaats. Pluimvee gegevens worden ingewonnen via de aangewezen databank Koppel Informatiesysteem Pluimvee (KIP) van Avined. Avined is een brancheorganisatie voor de eier- en pluimveevleessector. Avined geeft de gegevens door aan de centrale database van RVO.nl. Door de overgang naar het gebruik van I&R registers treedt er voor schapen en geiten vanaf 2018 een wijziging in de indeling op.

Met ingang van 2016 wordt voor de afbakening van de Landbouwtelling gebruik gemaakt van informatie uit het Handelsregister. Inschrijving in het Handelsregister met een agrarische SBI (Standaard BedrijfsIndeling) is leidend bij de bepaling of er sprake is van een landbouwbedrijf. Met deze afbakening wordt zo nauw mogelijk aangesloten bij de statistische verordeningen van Eurostat en de (Nederlandse) implementatie van het begrip ‘actieve landbouwer’ uit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).
De afbakening van de Landbouwtelling op basis van informatie uit het Handelsregister heeft vooral invloed op het aantal bedrijven, hier treedt een duidelijke trendbreuk op. De invloed op arealen (behalve bij niet-cultuurgrond en natuurlijk grasland) en de dieraantallen (behalve bij schapen, en paarden en pony’s) zijn beperkt. Dit heeft met name te maken met het soort bedrijven dat bij de nieuwe afbakening wordt uitgesloten (zoals maneges, kinderboerderijen en natuurbeheer organisaties). 

Met ingang van 2011 zijn er wijzigingen doorgevoerd in de geografische toedeling van bedrijven met hoofdvestiging in het buitenland. Dit kan met name in de grensgebieden invloed hebben op de regionale cijfers.

Met ingang van 2010 wordt een nieuwe norm voor de economische omvang van bedrijven en een nieuwe bedrijfstypering gehanteerd. Tot en met 2009 werd de economische omvang van agrarische bedrijven uitgedrukt in NGE (Nederlandse Grootte-Eenheid). Met ingang van 2010 is dit vervangen door SO (Standaard Opbrengst). Hierdoor wijzigt de ondergrens voor opname van bedrijven in de publicatie van de Landbouwtelling van 3 nge in 3000 euro SO. 
Voor vergelijkbaarheid in de tijd zijn de gegevens van 2000 tot en met 2009 herberekend op basis van SO-normen en -indelingen. SO-normen worden om de drie jaar geactualiseerd. De meest recente actualisatie vond plaats in 2016; bij de herberekening zijn de SO-normen uit 2010 gehanteerd. 

5. MEER INFORMATIE

Infoservice

Copyright (c) Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen 
Verveelvoudiging is toegestaan, mits het CBS als bron wordt vermeld.

• Onderwerpen

  • Aantal landbouwbedrijven, totaal

    Bedrijven die landbouwproducten voor de markt voortbrengen, met hoofdvestiging in Nederland, en een economische omvang >= 3000 euro SO (Standaard Opbrengst).
    _
    Bedrijven < 3000 euro SO zijn zeer klein, gedacht moet worden aan bijvoorbeeld slechts 1 melkkoe of 1 are paprika.
    _
    Tot en met 2009 werd de economische omvang van agrarische bedrijven uitgedrukt in NGE (Nederlandse Grootte Eenheid). Voor vergelijkbaarheid in de tijd zijn de gegevens van 2000 tot en met 2009 herberekend op basis van SO-normen en -indelingen. De oorspronkelijke ondergrens (3 NGE) is echter gehandhaafd, waardoor de populatie ongewijzigd is gebleven.
    _
    Met ingang van 2016 wordt bij de afbakening van de Landbouwtelling gebruik gemaakt van informatie uit het Handelsregister. Dit heeft vooral invloed op het aantal bedrijven, hier treedt een duidelijke trendbreuk op. De invloed op arealen (behalve bij niet-cultuurgrond en natuurlijk grasland) en de dieraantallen (behalve bij schapen, en paarden en pony’s) zijn beperkt. Dit heeft met name te maken met het soort bedrijven dat bij de nieuwe afbakening wordt uitgesloten (zoals maneges, kinderboerderijen en natuurbeheer organisaties).
    _
    Met ingang van 2022 maken paarden en pony’s geen onderdeel meer uit van de Landbouwtelling. Dit heeft invloed op het totaal aantal landbouwbedrijven in de Landbouwtelling, hier treedt een duidelijke trendbreuk op.
    _
    Voor meer uitleg over de afbakening van de Landbouwtelling en de SO wordt verwezen naar de tabeltoelichting.
    
    

  • Grondgebruik

    • Oppervlakte

      • Cultuurgrond

        Cultuurgrond is grond die, blijvend dan wel tijdelijk, deel uitmaakt van het bedrijf, en in hoofdzaak bestemd is voor het voortbrengen van landbouwproducten (akkerbouw, tuinbouw, veehouderij), met inbegrip van braakland en (tijdelijk) grasland.

        • Cultuurgrond, totaal

        • Akkerbouw

          Akkerbouw is teelt in de volle grond, veelal voor industriële verwerking.

        • Tuinbouw open grond

          Tuinbouw open grond is teelt in de volle grond, veelal direct voor de markt.

        • Tuinbouw onder glas

          Tuinbouw onder glas is teelt in kassen, bedekt met glas of plastic, of in betreedbare plastic tunnels.

        • Grasland en groenvoedergewassen

          Grasland en voedergewassen dienen doorgaans als vers plantaardig veevoer.

      • Niet-cultuurgrond

        • Niet-cultuurgrond, totaal

    • Aantal bedrijven

      Let op: 
      De som van onderliggende delen kan groter zijn dan het totaal voor de hele groep, omdat bij een bedrijf meerdere activiteiten (houden van dieren, teelt van gewassen) kunnen voorkomen (zo’n bedrijf telt mee voor iedere afzonderlijke activiteit, maar slechts eenmaal in het totaal).

      • Cultuurgrond

        Cultuurgrond is grond die, blijvend dan wel tijdelijk, deel uitmaakt van
        het bedrijf, en in hoofdzaak bestemd is voor het voortbrengen van
        landbouwproducten (akkerbouw, tuinbouw, veehouderij), met inbegrip van
        braakland en (tijdelijk) grasland.

        • Cultuurgrond, totaal

        • Akkerbouw

          Akkerbouw is teelt in de volle grond, veelal voor industriële verwerking.

        • Tuinbouw open grond

          Tuinbouw open grond is teelt in de volle grond, veelal direct voor de markt.

        • Tuinbouw onder glas

          Tuinbouw onder glas is teelt in kassen, bedekt met glas of plastic, of in betreedbare plastic tunnels.

        • Grasland en groenvoedergewassen

          Grasland en voedergewassen dienen doorgaans als vers plantaardig veevoer.

      • Niet-cultuurgrond

        • Niet-cultuurgrond, totaal

  • Akkerbouw

    Akkerbouw is teelt in de volle grond, veelal voor industriële verwerking.

    • Oppervlakte

      • Aardappelen

        • Aardappelen, totaal

• Perioden

  • 2000

  • 2005

  • 2010

  • 2015

  • 2020

  • 2025

  • 2026*

    Voorlopige cijfers

• Regio's

  • Nederland

  • Zuid-Holland (PV)

    PV = Provincie
    
    Bestuurlijke onderverdeling van het Nederlands grondgebied. Sinds het
    instellen van de provincie Flevoland per 1 januari 1986 telt Nederland 12
    provincies.
    
    Grenswijziging per 01-01-2013:
    - Over naar Noord-Holland (PV27), 2 hectare met 0 woningen en 0 inwoners
    ... Over van Hillegom (GM0534) naar Bloemendaal (GM0377), 2 hectare met 0 woningen en 0 inwoners
    
    Grenswijziging per 01-01-2012:
    - Ontvangen van Noord-Holland (PV27), 3 hectare met 4 woningen en 
    10 inwoners
    … Kaag en Braassem (GM1884) ontvangt van Uithoorn (GM0451), 3 hectare 
    met 4 woningen en 10 inwoners
    
    Grenswijziging per 01-01-2002:
    - Over naar Utrecht (PV26), 3962 hectare met 7518 woningen en 19443
    inwoners
    … Vianen (GM0620) wordt overgeheveld van provincie, 3962 hectare met
    7518 woningen en 19443 inwoners
    .

Tabelinformatie

Identifier	80780ned
Korte titel	Landbouw; regio
Samenvatting	Landbouwtelling; oppervlakte gewassen, aantal dieren en bijbehorend aantal bedrijven naar regio
Verslagperiode	2000-2026

Administratie

Laatste wijziging	2026-09-30T02:00:00
Laatste wijziging metadata	2026-09-30T02:00:00
Frequentie	Perjaar
Reden aanlevering	Herontwerp
Status	Regulier

Tabelomvang

Aantal rijen	837
Aantal kolommen	651