Psycho-sociale arbeidsbelasting werknemers; beroep

Gewijzigd op: 15 april 2026

Psycho-sociale arbeidsbelasting werknemers; beroep

INHOUDSOPGAVE

1. Toelichting
2. Definities en verklaring van symbolen
3. Koppelingen naar relevante tabellen en artikelen
4. Bronnen en methoden
5. Meer informatie

1. TOELICHTING

Deze tabel bevat gegevens over de psychosociale arbeidsbelasting (PSA) van de Nederlandse werknemer van 15 tot 75 jaar, naar beroepsniveau en beroepsrichting. In de tabel worden cijfers gepresenteerd over werkdruk, zelfstandigheid in het werk, emotioneel belastend werk, psychische vermoeidheid door het werk, slachtofferschap op het werk en ervaren discriminatie op het werk.

Vanaf het verslagjaar 2022 verschilt de wijze waarop gegevens voor de NEA zijn verzameld en verwerkt op enkele punten van eerdere verslagjaren. Daardoor zijn de cijfers vanaf 2022 mogelijk niet in alle gevallen vergelijkbaar met de cijfers tot en met 2021. Meer informatie is beschikbaar in de onderzoeksbeschrijving van de NEA 2022 (zie paragraaf 4).

Alle cijfers zijn gebaseerd op ten minste 100 waarnemingen.

Gegevens beschikbaar vanaf: 2014.

Status van de cijfers:
Cijfers in deze tabel zijn definitief.

Wijzigingen per 15 april 2026:
De jaarcijfers over 2025 zijn toegevoegd.

Wijzigingen per 10 december 2025:
De cijfers naar beroep zijn voor 2024 gecorrigeerd. Deze cijfers waren in de vorige versie van deze tabel gebaseerd op een onvolledig bestand waarin nog niet alle beroepen getypeerd waren.

Wanneer komen er nieuwe cijfers?
In mei verschijnen de cijfers over het voorafgaande jaar.

2. DEFINITIES EN VERKLARING VAN SYMBOLEN

Definities:

Werkdruk
Er is sprake van werkdruk op het moment dat de balans tussen de werkbelasting en de belastbaarheid van de werknemer verstoord is. Werkdruk treedt dus op als men het werk niet binnen de gestelde tijd af kan krijgen of niet meer aan de gestelde eisen kan voldoen.

Slachtofferschap op het werk
Op het werk persoonlijk te maken hebben gehad met ongewenste seksuele aandacht, intimidatie, lichamelijk geweld of pesten door klanten, leidinggevenden of collega's.

Psychische vermoeidheid door het werk
Psychische vermoeidheid door het werk (burn-outklachten) kenmerkt zich door gevoelens van vermoeidheid en uitputting en wordt gemeten aan de hand van vijf uitspraken.

Werknemer
Een persoon die in een arbeidsovereenkomst afspraken met een economische eenheid maakt om arbeid te verrichten waartegenover een financiële beloning staat.

Beroepsniveau
De niveau indeling van beroepen is gemaakt volgens de International Standard Classification of Occupations 2008 (ISCO 2008) van de International Labour Organisation (ILO).
Het beroepsniveau geeft de complexiteit en omvang van taken weer die bij een beroep horen.

Beroepsrichting
De Beroepenindeling ROA CBS 2014 (BRC, 2014) is een van de International Standard Classification of Occupations 2008 (ISCO 2008) afgeleide indeling van beroepen bedoeld voor toepassing in analyses en statistieken op nationaal niveau. De BRC 2014 is afgeleid van de 3 en 4 digits beroepencodes uit de ISCO 2008.

Informatie over de indeling van beroepen is te vinden in beroepenclassificatie.

Verklaring van symbolen:

niets (blanco) : het cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
. : het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim
* : voorlopige cijfers
** : nader voorlopige cijfers

3. KOPPELINGEN NAAR RELEVANTE TABELLEN EN ARTIKELEN

Relevante tabellen:

Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) werknemers; bedrijfstakken
Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) werknemers; geslacht en leeftijd
Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) werknemers; migratieachtergrond, arbeidsbelemmeringen

Andere tabellen over arbeidsomstandigheden van werknemers zijn te vinden op StatLine onder het thema Arbeidsomstandigheden.

Relevante artikelen:

Publicaties over arbeidsomstandigheden vindt u op deze website.

4. BRONNEN EN METHODEN

De gegevens in deze tabel zijn gebaseerd op de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA). De NEA wordt uitgevoerd door CBS en TNO, in samenwerking met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Voor de beschrijving van het onderzoek zie: Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden.

Bij een enquête worden mensen in de onderzoekspopulatie benaderd met vragen over een bepaald onderwerp. Uit de antwoorden van deze enquête kunnen dan statistieken worden berekend (zogeheten puntschattingen), bijvoorbeeld het percentage werknemers dat emotioneel betrokken is bij het werk. Doordat niet de gehele populatie wordt bevraagd, maar een random en representatief geselecteerd deel hieruit, zijn deze statistieken meestal niet precies gelijk aan de werkelijke waarden. Het gaat hierbij om schattingen met een onzekerheidsmarge. Dat wil zeggen dat de werkelijke waarde met een vastgestelde waarschijnlijkheid binnen een zeker interval ligt; dit interval heet het betrouwbaarheidsinterval en heeft een ondergrens en een bovengrens. Bijvoorbeeld, in de enquête van dit onderzoek wordt het aandeel werknemers van 15 tot 75 jaar dat zich emotioneel betrokken voelt bij het werk geschat op 13,1 procent in 2025. De werkelijke waarde bevindt zich dan met een kans van 95 procent tussen de 12,7 procent en 13,6 procent. De grootte van het betrouwbaarheidsinterval wordt mede bepaald door de omvang van de steekproef. Grotere steekproeven betekenen kleinere betrouwbaarheidsintervallen en preciezere schattingen. In deze tabel worden de betrouwbaarheidsintervallen van percentages weergegeven als asymmetrische intervallen, en de betrouwbaarheidsintervallen voor gemiddelden als symmetrische intervallen (met negatieve ondergrenzen afgekapt op nul).

5. MEER INFORMATIE

Infoservice

Verveelvoudiging is toegestaan, mits het CBS als bron wordt vermeld.

Onderwerpen

Werkdruk

Er is sprake van werkdruk op het moment dat de balans tussen de werkbelasting en de belastbaarheid van de werknemer verstoord is. Werkdruk treedt dus op als men het werk niet binnen de gestelde tijd af kan krijgen of niet meer aan de gestelde eisen kan voldoen.

Erg snel werken

Enquêtevraag: Moet u erg snel werken?
Antwoordcategorieën:
Altijd.
Vaak.
Soms.
Nooit.
Cijfer betreft het percentage werknemers met antwoordcategorieën Altijd + Vaak.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Heel veel werk doen

Enquêtevraag: Moet u heel veel werk doen?
Antwoordcategorieën:
Altijd.
Vaak.
Soms.
Nooit.
Cijfer betreft het percentage werknemers met antwoordcategorieën Altijd + Vaak.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Extra hard werken

Enquêtevraag: Moet u extra hard werken om iets af te krijgen?
Antwoordcategorieën:
Altijd.
Vaak.
Soms.
Nooit.
Cijfer betreft het percentage werknemers met antwoordcategorieën Altijd + Vaak.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Zelfstandigheid in het werk

Zelfstandigheid in het werk. Bijvoorbeeld zelfstandig beslissen hoe het werk wordt uitgevoerd, zelf de volgorde van werkzaamheden bepalen of zelf het werktempo bepalen.

Zelf beslissen

Enquêtevraag: Kunt u zelf beslissen hoe u uw werk uitvoert?
Antwoordcategorieën:
Ja, regelmatig.
Ja, soms.
Nee.
Cijfer betreft het percentage werknemers met de antwoordcategorie: Ja, regelmatig.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Volgorde werkzaamheden bepalen

Enquêtevraag: Bepaalt u zelf de volgorde van uw werkzaamheden?
Antwoordcategorieën:
Ja, regelmatig.
Ja, soms.
Nee.
Cijfer betreft het percentage werknemers met de antwoordcategorie: Ja, regelmatig.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Werktempo bepalen

Enquêtevraag: Kunt u zelf uw werktempo bepalen?
Antwoordcategorieën:
Ja, regelmatig.
Ja, soms.
Nee.
Cijfer betreft het percentage werknemers met de antwoordcategorie: Ja, regelmatig.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Oplossingen bedenken

Enquêtevraag: Moet u in uw werk zelf oplossingen bedenken om bepaalde dingen te doen?
Antwoordcategorieën:
Ja, regelmatig.
Ja, soms.
Nee.
Cijfer betreft het percentage werknemers met de antwoordcategorie: Ja, regelmatig.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Verlof nemen

Enquêtevraag: Kunt u verlof opnemen wanneer u dat wilt?
Antwoordcategorieën:
Ja, regelmatig.
Ja, soms.
Nee.
Cijfer betreft het percentage werknemers met de antwoordcategorie: Ja, regelmatig.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Werktijden bepalen

Enquêtevraag: Kunt u zelf bepalen op welke tijden u werkt?
Antwoordcategorieën:
Ja, regelmatig.
Ja, soms.
Nee.
Cijfer betreft het percentage werknemers met de antwoordcategorie Ja, regelmatig.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Werkplek bepalen

Enquêtevraag: Kunt u zelf bepalen waar u werkt?
Antwoordcategorieën:
Ja, regelmatig.
Ja, soms.
Nee.

Cijfer betreft het percentage werknemers met de antwoordcategorie Ja, regelmatig.

Deze vraag wordt sinds 2022 aan werknemers gesteld.

Emotioneel belastend werk

Emotioneel belastend werk, bijvoorbeeld doordat er emotioneel moeilijke situaties zijn op het werk of het werk emotioneel veeleisend is.

Emotioneel moeilijke werksituaties

Enquêtevraag: Brengt uw werk u in emotioneel moeilijke situaties?
Antwoordcategorieën:
Nooit.
Soms.
Vaak.
Altijd.
Cijfer betreft het percentage werknemers met de antwoordcategorie: Vaak en altijd.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Emotioneel veeleisend werk

Enquêtevraag: Is uw werk emotioneel veeleisend?
Antwoordcategorieën:
Nooit.
Soms.
Vaak.
Altijd.
Cijfer betreft het percentage werknemers met de antwoordcategorie: Vaak en altijd. 

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Emotioneel betrokken bij werk

Enquêtevraag: Raakt u emotioneel betrokken bij uw werk?
Antwoordcategorieën:
Nooit.
Soms.
Vaak.
Altijd.
Cijfer betreft het percentage werknemers met de antwoordcategorie: Vaak en altijd.

In 2021 en 2020 is deze vraag niet gesteld aan werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum stil lag/niet mocht worden uitgevoerd vanwege coronamaatregelen. Het betreft 0,5 procent van alle werknemers in 2021 en 2,5 procent in 2020. Binnen bedrijfstakken, beroepen, leeftijdsklassen en andere kenmerken kan dit percentage hoger of lager uitvallen. Het cijfer is berekend voor werknemers waarvan het werk op de enquêtedatum niet stil lag vanwege coronamaatregelen.

Slachtofferschap op werk (vanaf 2022)

Op het werk persoonlijk te maken hebben gehad met ongewenste seksuele aandacht, intimidatie, lichamelijk geweld of pesten door klanten, leidinggevenden of collega’s.

Ongewenste seksuele aandacht

Van klant, leidinggevende of collega

Cijfer betreft het percentage werknemers dat aangeeft in de afgelopen 12 maanden in hun werk een enkele keer of vaker te maken te hebben gehad met ongewenste seksuele aandacht.  

Deze vraag wordt sinds 2022 aan werknemers gesteld.

Intimidatie

Door klant, leidinggevende of collega

Cijfer betreft het percentage werknemers dat aangeeft in de afgelopen 12 maanden in hun werk een enkele keer of vaker te maken te hebben gehad met intimidaties of bedreigingen.  

Deze vraag wordt sinds 2022 aan werknemers gesteld.

Lichamelijk geweld

Door klant, leidinggevende of collega

Cijfer betreft het percentage werknemers dat aangeeft in de afgelopen 12 maanden in hun werk een enkele keer of vaker te maken te hebben gehad met lichamelijk geweld.  

Deze vraag wordt sinds 2022 aan werknemers gesteld.

Pesten

Door klant, leidinggevende of collega

Cijfer betreft het percentage werknemers dat aangeeft in de afgelopen 12 maanden in hun werk een enkele keer of vaker te maken te hebben gehad met pesten.  

Deze vraag wordt sinds 2022 aan werknemers gesteld.

Gediscrimineerd gevoeld (vanaf 2022)

Heeft u zich in de afgelopen 12 maanden gediscrimineerd gevoeld op uw werk? 
Nee, niet gediscrimineerd gevoeld
Ja, vanwege mijn geslacht (incl. zwangerschap)
Ja, vanwege mijn afkomst, huidskleur of nationaliteit
Ja, vanwege mijn godsdienst of levensovertuiging
Ja, vanwege mijn seksuele geaardheid/voorkeur
Ja, vanwege mijn leeftijd
Ja, vanwege mijn langdurige ziekte, aandoening of handicap
Ja, vanwege mijn werktijden (voltijd- of deeltijdwerk) of mijn contractvorm (tijdelijk of vast)
Ja, vanwege mijn politieke voorkeur, 
Ja, discriminatie vanwege een andere reden

Gediscrimineerd gevoeld

Het cijfer betreft het percentage werknemers dat aangeeft zich in de afgelopen 12 maanden op hun werk gediscrimineerd te hebben gevoeld.   
Deze vraag wordt sinds 2022 aan werknemers gesteld.

Psychische vermoeidheid door het werk

Psychische vermoeidheid door het werk (burn-outklachten) wordt gemeten aan de hand van vijf uitspraken:
- Ik voel me emotioneel uitgeput door mijn werk.
- Aan het einde van een werkdag voel ik me leeg.
- Ik voel me moe als ik 's morgens opsta en geconfronteerd word met mijn werk.
- Het vergt heel veel van mij om de hele dag met mensen te werken.
- Ik voel me compleet uitgeput door mijn werk.
De antwoordmogelijkheden hierbij zijn: nooit, enkele keren per jaar, maandelijks, enkele keren per maand, wekelijks, enkele keren per week of elke dag. Als iemand gemiddeld op de vijf uitspraken enkele keren per maand of vaker antwoordt, dan worden deze gevoelens van vermoeidheid en uitputting aangemerkt als psychische vermoeidheid door het werk.

Psychische vermoeidheid door het werk

Psychische vermoeidheid door het werk (burn-outklachten) wordt gemeten aan de hand van vijf uitspraken:
- Ik voel me emotioneel uitgeput door mijn werk.
- Aan het einde van een werkdag voel ik me leeg.
- Ik voel me moe als ik 's morgens opsta en geconfronteerd word met mijn werk.
- Het vergt heel veel van mij om de hele dag met mensen te werken.
- Ik voel me compleet uitgeput door mijn werk.
De antwoordmogelijkheden hierbij zijn: nooit, enkele keren per jaar, maandelijks, enkele keren per maand, wekelijks, enkele keren per week of elke dag. Als iemand gemiddeld op de vijf uitspraken enkele keren per maand of vaker antwoordt, dan worden deze gevoelens van vermoeidheid en uitputting aangemerkt als psychische vermoeidheid door het werk.

Beroep

Totaal

Beroepsniveau 1 (ISCO 2008)

Eenvoudige routinematige taken; elementair of lager onderwijsniveau vereist.

Onder beroepsniveau 1 vallen beroepen met eenvoudig en routinematig lichamelijk en handmatig werk met gebruik van handgereedschap zoals een spade, of eenvoudige elektrische apparaten als een stofzuiger. Taken zijn bijv. schoonmaken, graven, met de hand tillen en verplaatsen van materiaal, sorteren, opslaan of met de hand in elkaar zetten van goederen (soms met behulp van machines): bedienen van niet-gemotoriseerde voertuigen, en fruit plukken en groente oogsten.

Veel beroepen op dit niveau vereisen lichamelijke inspanning en/of uithoudingsvermogen. Voor sommige beroepen is basisvaardigheid in lezen en schrijven vereist. Die vaardigheid vormt dan niet het belangrijkste onderdeel van de baan. 
Voor sommige beroepen op beroepsniveau 1 is het noodzakelijk het basisonderwijs (ISCED Level 1) te hebben doorlopen. Voor sommige beroepen kan een korte stage nodig zijn. Uitgedrukt in termen van het Nederlandse onderwijssysteem zijn in skill level 1 beroepen met voornamelijk elementair deels lager niveau samengenomen.
 
Voorbeelden van beroepen op beroepsniveau 1 zijn schoonmaker van kantoren, glazenwasser, lader en losser, vuilnisman, bollenpeller, opperman, frietbakker en keukenhulp.

Beroepsniveau 2 (ISCO 2008)

Weinig tot middelmatig complexe taken; lager of middelbaar onderwijsniveau vereist.

Onder beroepsniveau 2 vallen beroepen met taken als het bedienen van machines en elektronische apparaten, voertuigen besturen, onderhouden en repareren van elektrische en mechanische apparaten en het bewerken, ordenen en opslaan van gegevens.
Voor vrijwel alle beroepen op dit niveau is het noodzakelijk informatie te kunnen lezen zoals veiligheidsvoorschriften, afgehandeld werk te kunnen beschrijven en nauwkeurig eenvoudige berekeningen te kunnen uitvoeren.

Voor veel beroepen op beroepsniveau 2 zijn een gevorderde taal- en rekenvaardigheid en goede communicatieve vaardigheden vereist. Bij sommige beroepen vormen deze vaardigheden het belangrijkste onderdeel van het werk. Veel beroepen op dit niveau vereisen een goede handvaardigheid.

De benodigde kennis en vaardigheden om beroepen op niveau 2 te kunnen uitoefenen worden in het algemeen verkregen na het doorlopen van de eerste fase van het voortgezet onderwijs (ISCED Level 2). Voor sommige beroepen moet de tweede fase van het voortgezet onderwijs zijn doorlopen (ISCED Leve 3), waarbij gespecialiseerd beroepsonderwijs en on-the-job training vaak een belangrijk aspect vormen. Voor sommige beroepen is een specifieke beroepsopleiding na afronding van het voortgezet onderwijs noodzakelijk (ISCED Level 4). In sommige gevallen kan met ervaring en on-the-job training worden volstaan. Uitgedrukt in termen van het Nederlandse onderwijssysteem zijn in skill level 2 beroepen met voornamelijk lager en deels middelbaar niveau samengenomen.

Voorbeelden van beroepen op beroepsniveau 2 zijn slager, buschauffeur, secretaresse, boekhoudkundig medewerker, naaister, coupeuse, verkoper, politieagent, kapper, elektrisch installateur en automonteur.

Beroepsniveau 3 (ISCO 2008)

Complexe taken; middelbaar of hoger onderwijsniveau vereist.

Onder beroepsniveau 3 vallen beroepen met taken als het uitvoeren van complexe technische en praktische taken die een uitgebreide feitenkennis, technische kennis en kennis van procedures op een specifiek gebied vereisen. 

Voor beroepen op dit beroepsniveau zijn in het algemeen een uitstekende taal- en rekenvaardigheid en goed ontwikkelde communicatieve vaardigheden noodzakelijk. Tot deze vaardigheden behoren het kunnen begrijpen van complexe schriftelijke informatie, voorbereiden van feitenverslagen, en omgaan met mensen met problemen. 

De op beroepsniveau 3 benodigde kennis en vaardigheden worden gewoonlijk verkregen door voltooiing van een studie van 1-3 jaar in het hoger onderwijs (ISCED Level 5b) na het voortgezet onderwijs. In sommige gevallen kan met uitgebreide relevante werkervaring en langdurige on-the-job training worden volstaan. Uitgedrukt in termen van het Nederlandse onderwijssysteem zijn in skill level 3 beroepen met voornamelijk middelbaar en deels hoger niveau samengenomen.
 
Voorbeelden van beroepen op beroepsniveau 3 zijn uitvoerder, bouwkundig opzichter, medisch laboratoriumpersoneel, juridisch secretaresse, vertegenwoordiger, technisch personeel in de it-ondersteuning en radio- en opnametechnici.

Beroepsniveau 4 (ISCO 2008)

Zeer complexe gespecialiseerde taken; hoger of wetenschappelijk onderwijsniveau vereist.

Onder beroepsniveau 4 vallen beroepen met taken als het uitvoeren het oplossen van ingewikkelde problemen en nemen van beslissingen die zijn gebaseerd op een uitgebreide theoretische en praktische kennis op een gespecialiseerd gebied. Tot de taken behoren onderzoek om kennis op een speciaal gebied te vergroten, diagnose en behandeling van ziekte, kennis delen met anderen en het ontwerpen van constructies, machines, bouwprojecten en productieprocessen.

Beroepen op dit niveau vereisen in het algemeen een uitgebreide taal -en rekenvaardigheid, soms op zeer hoog niveau, en uitstekende communicatieve vaardigheden. Tot deze vaardigheden behoren meestal het kunnen begrijpen van complexe schriftelijke informatie en het kunnen overbrengen van complexe ideeën in media als boeken, verslagen en mondelinge presentaties.

De voor beroepsniveau 4 vereiste kennis en vaardigheden worden gewoonlijk verkregen door een studie van 3-6 jaar in het hoger onderwijs (ISCED Level 5a of hoger). In sommige gevallen kan in plaats daarvan worden volstaan met ervaring en on-the-job training . In veel gevallen zijn voor het beroep specifieke diploma’s vereist. Uitgedrukt in termen van het Nederlandse onderwijssysteem zijn in skill level 4 beroepen met voornamelijk hoger en deels wetenschappelijk niveau samengenomen.

Voorbeelden van beroepen op beroepsniveau 4 zijn sales- en marketing manager, ingenieur weg- en waterbouw, leraar voortgezet onderwijs, arts, gespecialiseerd verpleegkundige, musici en systeemanalist.

In de Beroepenindeling ROA-CBS 2014 (BRC2014) is een wijziging doorgevoerd. In de nieuwe versie van de BRC2014 wordt beroepsgroep ‘0551 Managers z.n.d.’ niet langer ingedeeld bij beroepsniveau ‘onbekend’, maar bij beroepsniveau 4. Hierdoor zijn per 31 juli 2020 de uitkomsten van beroepsniveau ‘onbekend’ en beroepsniveau 4 gewijzigd voor de jaren 2014 tot en met 2018.

Beroepsniveau onbekend (ISCO 2008)

In de Beroepenindeling ROA-CBS 2014 (BRC2014) is een wijziging doorgevoerd. In de nieuwe versie van de BRC2014 wordt beroepsgroep ‘0551 Managers z.n.d.’ niet langer ingedeeld bij beroepsniveau ‘onbekend’, maar bij beroepsniveau 4. Hierdoor zijn per 31 juli 2020 de uitkomsten van beroepsniveau ‘onbekend’ en beroepsniveau 4 gewijzigd voor de jaren 2014 tot en met 2018.

011 Docenten

Docenten: Dit beroepssegment omvat de leerkrachten basisonderwijs, docenten algemene vakken en docenten beroepsgerichte vakken secundair onderwijs, docenten hoger onderwijs en hoogleraren en onderwijskundigen en overige docenten

012 Sportinstructeurs

Sportinstructeurs: Dit beroepssegment omvat de sportbeoefenaren, -trainers en fitnessinstructeurs

013 Leidsters kinderopvang en onderwi.

Leidsters kinderopvang en onderwijsassistenten: Dit beroepssegment omvat de kinderverzorgers en onderwijsassistenten

021 Auteurs en kunstenaars

Auteurs en kunstenaars: Dit beroepssegment omvat de bibliothecarissen en conservatoren, auteurs en taalkundigen, journalisten en  beeldend en uitvoerend kunstenaars

022 Vakspecialisten op artistiek en c.

Vakspecialisten op artistiek en cultureel gebied: Dit beroepssegment omvat de grafisch vormgevers en productontwerpers, fotografen en interieurontwerpers

031 Adviseurs marketing, public relat.

Adviseurs marketing, public relations en sales: Dit beroepssegment omvat de specialisten marketing, sales en public relations

032 Vertegenwoordigers en inkopers

Vertegenwoordigers en inkopers: Dit beroepssegment omvat de inkopers en verkopers en commissionairs

033 Verkopers

Verkopers: Dit beroepssegment omvat de winkeliers, verkopers in winkels, ambulante verkopers en overige verkopers

041 Specialisten bedrijfsbeheer en ad.

Specialisten bedrijfsbeheer en administratie: Dit beroepssegment omvat de accountants en de financieel specialisten en economen, de bedrijfskundigen en organisatieadviseurs en de beleidsadviseurs

042 Vakspecialisten bedrijfsbeheer en...

Vakspecialisten bedrijfsbeheer en administratie: Dit beroepssegment omvat de boekhouders, zakelijke dienstverleners en de directiesecretaresses

043 Administratief personeel

Administratief personeel: Dit beroepssegment omvat de administratief medewerkers, kassiers en baliemedewerkers bank, incassomedewerkers, bookmakers, croupiers, lommerdhouders en geldschieters, bibliotheekmedewerkers, postboden en postsorteerders, codeurs, correctoren, archiverings- en kopieermedewerkers, medewerkers personeelsadministratie en handelscorrespondenten

051 Algemeen directeuren

Algemeen directeuren: Dit beroepssegment omvat de managers die leidinggeven aan het gehele bedrijf.

052 Managers op administratief en com...

Managers op administratief en commercieel gebied: Dit beroepssegment omvat de managers zakelijke en administratieve dienstverlening en de managers verkoop en marketing

053 Managers productie en gespecialis...

Managers productie en gespecialiseerde dienstverlening: Dit beroepssegment omvat de managers productie, managers logistiek, managers ICT, managers zorginstellingen, managers onderwijs en managers gespecialiseerde dienstverlening

054 Managers horeca, detailhandel en.

Managers horeca, detailhandel en overige diensten: Dit beroepssegment omvat de managers horeca, managers detail- en groothandel en managers commerciële en persoonlijke dienstverlening

055 Managers z.n.d.

Managers z.n.d.: Dit beroepssegment omvat de managers waarvan de specialisatie onbekend is

061 Overheidsambtenaren en -bestuurders

Overheidsambtenaren en -bestuurders: Dit beroepssegment omvat de overheidsbestuurders en overheidsambtenaren

062 Juristen

Juristen: Dit beroepssegment omvat de advocaten en rechters en overige juristen

063 Beveiligingswerkers

Beveiligingswerkers: Dit beroepssegment omvat de politie-inspecteurs, politie en brandweer, beveiligingspersoneel en militaire beroepen

071 Ingenieurs en onderzoekers wis.

Ingenieurs en onderzoekers wis-, natuur- en technische wetenschappen: Dit beroepssegment omvat de biologen en natuurwetenschappers en ingenieurs

072 Vakspecialisten natuur en techniek

Vakspecialisten natuur en techniek: Dit beroepssegment omvat de technici bouwkunde en natuur, productieleiders industrie en bouw en procesoperators

073 Bouwarbeiders

Bouwarbeiders: Dit beroepssegment omvat de bouwarbeiders, timmerlieden, schilders, behangers en metaalspuiters, loodgieters en pijpfitters

074 Metaalarbeiders, machinemonteurs

Metaalarbeiders, machinemonteurs: Dit beroepssegment omvat de metaalarbeiders en machinemonteurs

075 Voedselverwerkende beroepen en ov...

Voedselverwerkende beroepen en overige ambachten: Dit beroepssegment omvat de voedselverwerkende beroepen, meubelmakers, kleermakers en stoffeerder, drukkerijmedewerkers en medewerkers kunstnijverheid, springmeesters, duikers, ongedierte en onkruidbestrijders

076 Elektriciens en elektronicamonteurs

Elektriciens en elektronicamonteurs: Deze beroepsgroep omvat de installateurs en reparateurs van elektrische, elektronische en telecommunicatie apparatuur

077 Productiemachinebedieners en asse...

Productiemachinebedieners en assemblagemedewerkers: Dit beroepssegment omvat de productiemachinebedieners en assemblagemedewerkers

078 Hulpkrachten bouw en industrie

Hulpkrachten bouw en industrie: Deze beroepsgroep omvat de bouwvakhulpen, hulparbeiders weg- en waterbouw, puinruimers, wegwerkers, grondwerkers, inpakkers

081 Specialisten ICT

Specialisten ICT: Dit beroepssegment omvat de software- applicatieontwikkelaars, databank- en netwerkspecialisten

082 Vakspecialisten ICT

Vakspecialisten ICT: Dit beroepssegment omvat de medewerkers en technici gebruikersondersteuning ICT, radio- en televisietechnici

091 Tuinders, akkerbouwers en veetelers

Tuinders, akkerbouwers en veetelers: Dit beroepssegment omvat de tuinders, akkerbouwers en veetelers

092 Hulpkrachten landbouw

Hulpkrachten landbouw: Dit beroepssegment omvat de hulparbeiders akkerbouw, veeteelt, tuinbouw, bosbouw en visteelt

101 Artsen, therapeuten en gespeciali...

Artsen, therapeuten en gespecialiseerd verpleegkundigen: Dit beroepssegment omvat de artsen, gespecialiseerd verpleegkundigen, fysiotherapeuten en overige specialisten gezondheidszorg

102 Specialisten op maatschappelijk g...

Specialisten op maatschappelijk gebied: Dit beroepssegment omvat de maatschappelijk werkers, specialisten sociale hulpverlening, psychologen, sociologen en theologen

103 Vakspecialisten gezondheidszorg

Vakspecialisten gezondheidszorg: Dit beroepssegment omvat de laboranten, apothekersassistenten, verpleegkundige mbo-niveau, medisch praktijkassistenten en overige medisch vakspecialisten

104 Sociaal werkers, groeps- en woonb...

Sociaal werkers, groeps- en woonbegeleiders: Dit beroepssegment omvat de notarieel en juridisch assistenten, deurwaarders, sociaal werkers, groeps- en woonbegeleiders en pastoraal werkers

105 Verzorgenden

Verzorgenden: Dit beroepssegment omvat het verzorgend personeel in de gezondheidszorg

111 Medewerkers persoonlijke dienstve...

Medewerkers persoonlijke dienstverlening: Dit beroepssegment omvat de reisbegeleiders, koks, kelners en barpersoneel, kappers en schoonheidsspecialisten, conciërges en teamleiders schoonmaak en overige verleners van persoonlijke diensten

112 Schoonmakers en keukenhulpen

Schoonmakers en keukenhulpen: Dit beroepssegment omvat de schoonmakers en keukenhulpen

121 Bestuurders voertuigen en bediene...

Bestuurders voertuigen en bedieners mobiele machines: Dit beroepssegment omvat de dek officieren, piloten, chauffeurs personenvervoer en bestelwagens, bus- en vrachtwagenchauffeurs en hulpkrachten transport en logistiek

122 Hulpkrachten transport en logistiek

Hulpkrachten transport en logistiek: Dit beroepssegment omvat de magazijnmedewerkers, laders, lossers, vakkenvullers, vuilnisophalers en dagbladenbezorgers

131 Beroepssegment overig

Dit beroepssegment omvat werkzame personen waarvan het beroep onbekend of niet in te delen is

Marges
- Waarde
Perioden
- 2025

Variabelen kunnen gesleept worden naar de kop, rijen of kolommen van de tabel. In de kop is maar één item van een variabele te selecteren.

Marges Waarde  Perioden 2025 

	Onderwerp
Beroep	Werkdruk Erg snel werken	Heel veel werk doen	Extra hard werken	Zelfstandigheid in het werk Zelf beslissen	Volgorde werkzaamheden bepalen	Werktempo bepalen	Oplossingen bedenken	Verlof nemen	Werktijden bepalen	Werkplek bepalen	Emotioneel belastend werk Emotioneel moeilijke werksituaties	Emotioneel veeleisend werk	Emotioneel betrokken bij werk	Slachtofferschap op werk (vanaf 2022) Ongewenste seksuele aandacht Van klant, leidinggevende of collega	Intimidatie Door klant, leidinggevende of collega	Lichamelijk geweld Door klant, leidinggevende of collega	Pesten Door klant, leidinggevende of collega	Gediscrimineerd gevoeld (vanaf 2022) Gediscrimineerd gevoeld	Psychische vermoeidheid door het werk Psychische vermoeidheid door het werk
Beroep	%
Totaal	29,7	39,9	25,1	60,2	60,7	57,3	64,6	57,0	28,7	25,0	7,3	11,9	13,1	4,7	11,8	3,0	5,8	11,0	20,7
Beroepsniveau 1 (ISCO 2008)	30,6	32,5	21,3	42,0	41,5	46,0	30,4	53,0	26,5	10,6	4,2	4,7	7,1	5,0	7,7	1,8	6,6	10,4	17,7
Beroepsniveau 2 (ISCO 2008)	28,1	34,1	21,5	49,7	48,7	51,2	52,4	51,8	20,1	13,9	5,6	8,2	10,8	6,0	12,3	3,2	6,3	11,2	18,7
Beroepsniveau 3 (ISCO 2008)	29,4	41,2	25,6	62,0	65,7	59,9	70,2	56,7	28,1	27,0	8,1	13,1	13,6	5,1	15,4	4,7	6,3	11,3	20,5
Beroepsniveau 4 (ISCO 2008)	31,1	46,6	29,2	73,7	74,3	64,4	81,2	63,5	38,0	38,2	9,4	16,4	16,5	3,1	10,4	2,0	4,9	10,7	23,4
Beroepsniveau onbekend (ISCO 2008)	31,6	33,2	21,3	46,3	42,9	48,6	37,4	37,6	23,2	20,5	7,1	9,6	11,8	10,5	12,0	5,2	9,8	.	25,5
011 Docenten	30,6	54,5	35,5	57,8	49,5	39,3	71,4	16,0	11,7	10,7	11,9	24,9	28,8	2,2	12,5	4,1	6,1	9,5	27,5
012 Sportinstructeurs	16,4	24,0	15,0	53,9	50,5	48,1	60,2	52,1	18,5	10,4	.	.	.	.	.	.	.	.	17,9
013 Leidsters kinderopvang en onderwi.	22,3	37,8	24,5	40,3	34,0	32,8	52,7	27,4	7,8	8,9	8,0	16,6	26,8	1,5	5,6	3,7	5,4	8,9	23,6
021 Auteurs en kunstenaars	34,7	46,5	30,4	61,1	66,2	57,0	68,8	55,8	32,9	34,6	5,3	11,5	21,2	6,3	13,4	2,3	6,7	13,6	25,4
022 Vakspecialisten op artistiek en c.	25,8	39,1	20,9	66,0	70,4	58,0	78,4	66,8	24,1	23,4	2,6	5,7	12,7	3,0	6,7	0,9	4,3	9,9	25,2
031 Adviseurs marketing, public relat.	30,9	42,8	26,4	79,4	86,2	75,1	83,3	77,3	38,0	44,8	4,6	7,8	14,3	2,9	4,7	0,1	5,3	9,9	23,1
032 Vertegenwoordigers en inkopers	31,1	44,4	26,4	80,3	86,2	78,8	82,4	71,0	37,0	43,1	3,3	6,5	12,4	1,5	6,0	0,3	4,1	9,8	20,9
033 Verkopers	31,2	33,3	21,7	41,0	44,0	45,6	43,7	49,7	19,7	12,7	3,6	5,5	7,9	9,7	18,8	2,0	6,3	12,8	20,2
041 Specialisten bedrijfsbeheer en ad.	31,4	44,0	26,6	79,0	83,6	74,0	82,4	77,3	47,4	51,3	5,7	8,3	11,7	1,8	6,1	0,6	4,7	10,7	21,8
042 Vakspecialisten bedrijfsbeheer en...	28,4	40,5	25,2	71,6	80,8	72,0	73,3	69,2	38,2	37,9	3,6	5,0	8,5	1,7	7,0	0,2	3,3	10,3	18,9
043 Administratief personeel	25,6	34,0	19,3	61,0	67,7	64,8	58,5	59,9	28,2	22,0	4,4	6,0	9,4	2,6	9,8	0,9	6,0	10,6	18,1
051 Algemeen directeuren	39,7	52,7	43,5	91,0	93,9	87,5	93,0	77,9	67,7	67,3	9,7	14,8	18,7	1,7	8,0	1,0	3,2	6,6	14,7
052 Managers op administratief en com...	44,9	62,1	43,3	87,4	90,2	83,7	92,9	76,4	53,4	50,8	8,1	12,4	18,5	1,3	6,0	0,7	3,7	9,1	18,1
053 Managers productie en gespecialis...	39,2	57,9	37,9	86,7	88,4	78,3	89,9	70,1	45,7	42,0	6,8	15,1	16,1	1,1	9,4	0,7	3,9	10,0	19,5
054 Managers horeca, detailhandel en.	45,9	56,7	38,3	74,5	80,4	71,8	86,1	57,9	39,0	33,0	8,8	12,1	17,1	9,0	25,1	6,6	7,8	10,3	18,2
055 Managers z.n.d.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.
061 Overheidsambtenaren en -bestuurders	30,8	44,4	23,6	68,7	76,8	68,4	70,5	70,9	47,1	44,7	8,8	14,1	8,2	2,7	19,3	0,4	7,7	13,0	21,2
062 Juristen	37,7	51,0	32,9	74,0	82,0	69,6	80,3	72,7	43,4	43,9	6,1	12,6	6,0	4,5	12,0	0,9	5,5	15,8	24,8
063 Beveiligingswerkers	17,9	23,2	15,9	45,8	43,1	46,0	63,0	43,3	18,2	12,1	11,5	16,2	8,0	3,6	24,4	12,1	7,2	9,8	13,8
071 Ingenieurs en onderzoekers wis.	21,8	38,3	21,4	79,4	81,2	71,4	83,4	80,2	47,0	43,1	4,9	5,9	12,9	1,1	4,5	0,7	5,0	13,3	21,3
072 Vakspecialisten natuur en techniek	23,0	38,5	21,5	69,3	66,9	64,8	73,3	66,8	24,9	19,3	3,7	6,2	9,9	2,2	8,4	1,6	7,1	10,2	17,9
073 Bouwarbeiders	21,1	32,2	17,4	62,3	58,7	64,5	69,3	64,2	11,6	7,5	1,9	1,9	5,7	0,6	6,3	0,6	3,6	9,0	14,0
074 Metaalarbeiders, machinemonteurs	20,4	31,6	16,4	62,2	56,1	58,9	65,6	64,3	14,4	7,8	3,3	3,6	8,2	2,6	6,4	2,0	7,0	11,9	18,2
075 Voedselverwerkende beroepen en ov...	28,5	35,8	25,2	50,3	46,7	53,2	49,7	55,1	14,9	9,6	5,7	4,9	10,9	2,7	5,5	0,0	5,0	11,5	20,0
076 Elektriciens en elektronicamonteurs	19,6	28,1	16,9	65,8	61,8	67,1	78,7	64,3	14,3	6,7	3,5	3,2	8,4	1,7	7,2	0,0	4,8	9,4	15,5
077 Productiemachinebedieners en asse...	29,5	35,2	21,8	40,6	34,9	49,3	39,2	53,4	13,1	7,5	5,5	5,1	11,5	3,9	5,3	0,8	6,3	16,7	28,5
078 Hulpkrachten bouw en industrie	28,9	38,4	24,3	33,2	28,6	44,5	26,2	57,4	15,2	7,9	6,2	4,2	6,6	6,1	3,5	1,5	6,7	9,7	27,3
081 Specialisten ICT	21,0	34,6	19,4	81,7	78,0	73,7	87,7	80,1	47,9	53,3	3,5	5,1	10,6	0,8	3,7	0,2	4,1	10,2	24,4
082 Vakspecialisten ICT	22,9	31,1	17,2	61,3	64,3	60,7	71,7	58,9	29,6	27,6	4,8	6,4	5,5	2,7	5,9	0,0	4,8	15,3	21,1
091 Tuinders, akkerbouwers en veetelers	19,2	33,3	17,4	56,4	50,8	64,8	52,1	63,7	20,6	15,3	2,5	2,1	8,5	0,5	8,6	2,1	6,7	5,8	12,4
092 Hulpkrachten landbouw	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.
101 Artsen, therapeuten en gespeciali...	40,9	51,8	35,5	50,3	48,0	33,9	69,2	37,4	16,7	11,8	22,1	37,4	18,6	11,0	28,6	7,3	5,5	12,0	25,0
102 Specialisten op maatschappelijk g...	29,2	47,0	27,7	68,3	73,9	56,7	79,2	58,8	36,3	29,2	29,6	54,0	27,0	8,7	26,9	6,1	4,7	9,8	28,5
103 Vakspecialisten gezondheidszorg	39,2	45,5	31,5	34,4	35,7	34,2	53,3	33,6	13,7	11,6	12,2	19,0	13,0	8,7	23,7	6,2	8,8	11,2	22,2
104 Sociaal werkers, groeps- en woonb...	21,3	37,2	23,0	55,2	54,4	48,9	69,1	43,0	19,4	20,2	18,5	31,8	27,0	11,1	29,4	17,7	8,4	13,5	23,7
105 Verzorgenden	31,0	42,5	31,1	40,0	43,3	41,3	47,6	27,2	15,7	15,5	16,1	23,8	23,5	14,6	18,7	16,3	7,4	13,8	21,6
111 Medewerkers persoonlijke dienstve...	46,7	41,0	30,3	38,4	37,8	36,1	45,9	49,1	25,1	15,6	6,4	11,2	10,8	12,4	12,4	2,6	7,4	11,8	19,6
112 Schoonmakers en keukenhulpen	27,9	32,9	20,8	53,7	58,9	57,2	36,7	50,4	25,8	12,5	4,2	5,2	8,9	4,5	6,0	1,8	5,4	10,0	16,9
121 Bestuurders voertuigen en bediene...	21,1	24,9	13,3	50,2	30,8	47,3	45,9	51,5	15,6	5,9	2,7	4,9	6,9	2,5	11,6	1,7	6,5	8,9	14,1
122 Hulpkrachten transport en logistiek	33,0	31,8	21,2	33,2	28,6	36,7	25,4	54,9	29,1	9,5	3,6	4,0	5,4	5,3	10,4	1,9	7,3	10,8	17,3
131 Beroepssegment overig	30,0	32,4	20,8	46,1	43,7	50,7	39,8	40,9	22,9	20,8	6,7	9,0	12,7	9,8	11,1	4,8	9,1	14,3	25,8

Bron: CBS/TNO

Psycho-sociale arbeidsbelasting werknemers; beroep

Gewijzigd op: 15 april 2026