Research en development; personeel, uitgaven, bedrijfsgrootte, bedrijfstak

Gewijzigd op: 20 juli 2026

Research en development; personeel, uitgaven, bedrijfsgrootte, bedrijfstak

INHOUDSOPGAVE

1. Toelichting
2. Definities en verklaring van symbolen
3. Koppelingen naar relevante tabellen en artikelen
4. Bronnen en methoden
5. Meer informatie

1. TOELICHTING

Deze tabel bevat cijfers over ondernemingen die Research en Development (R&D) activiteiten uitvoeren met eigen en/of ingeleend personeel. Daarnaast zijn er cijfers beschikbaar over het personeel en de uitgaven behorende bij deze R&D activiteiten.

De cijfers worden uitgesplitst naar bedrijfsgrootte en bedrijfstak volgens de Standaard Bedrijfsindeling 2008 (SBI 2008).

De R&D activiteiten worden uitgevoerd binnen het bedrijf met eigen personeel en/of ingeleend personeel in Nederland. Uitbestede R&D is in deze tabel niet meegenomen. Verder betreft deze tabel alleen de sector ‘bedrijven’. De sectoren ‘instellingen’ en ‘hoger onderwijs’ zijn in deze tabel niet meegenomen.

Gegevens beschikbaar vanaf: 2013.

Status van de cijfers:
De gegevens over 2013-2021 zijn definitief en de gegevens over 2022-2024 zijn nader voorlopig.

Wijzigingen per 20 juli 2026:
De nader voorlopige cijfers over 2024 zijn toegevoegd.

Met ingang van statistiekjaar 2022 wordt bij deze statistiek gebruik gemaakt van een nieuw steekproefontwerp en een nieuwe wegingsmethode. Hierdoor zijn de gepubliceerde gegevens nauwkeuriger, alleen heeft deze verandering wel tot gevolg dat de cijfers over het aantal R&D ondernemingen momenteel niet kunnen worden gepubliceerd.

Wanneer komen er nieuwe cijfers?
Medio 2027 worden de cijfers over 2025 gepubliceerd.

2. DEFINITIES EN VERKLARING VAN SYMBOLEN

Definities:

Research & Development (R&D):
Kenmerkend voor R&D is dat in dit onderzoek (research) gestreefd wordt naar oorspronkelijkheid én vernieuwing. R&D is het creatief, systematisch en planmatig zoeken naar oplossingen voor praktische problemen. Ook het strategische en het fundamentele onderzoek, waarbij het verkrijgen van achtergrondkennis en het vergroten van de (puur) wetenschappelijke kennis voorop staat en niet het streven naar direct economisch voordeel of het oplossen van problemen, behoort tot R&D. Verder wordt het (uit)ontwikkelen (development) van ideeën of prototypes tot bruikbare processen en productierijpe producten tot R&D gerekend.

Niet tot R&D wordt gerekend:
- het routinematig verzamelen, onderzoeken van gegevens, verrichten van metingen of uitvoeren van controles;
- het gebruik of marginaal verbeteren van bestaande methoden / modellen voor marktonderzoek, sociaaldemografische vraagstukken e.d.;
- scholing en training;
- werkzaamheden i.v.m. octrooien en licenties;
- het operationeel maken van ingekochte technologie of geavanceerde (productie-)apparatuur;
- het herschrijven van bestaande software en / of klantspecifiek maken van al op de markt gebrachte software.

Standaard Bedrijfsindeling 2008 (SBI 2008):
De Nederlandse hiërarchische indeling van economische activiteiten die door het CBS wordt gebruikt om bedrijfseenheden in te delen naar hun hoofdactiviteit. De SBI 2008 is de versie die vanaf 2008 gebruikt wordt.
“Bedrijfstak” of “branche” zijn gangbare termen voor groepen van bedrijven met dezelfde hoofdactiviteit. Het CBS hanteert voor de indeling van bedrijven naar hoofdactiviteit de zogenoemde Standaard Bedrijfsindeling (SBI). Bedrijven in een bedrijfstak of branche kunnen naast deze activiteit ook andere activiteiten (nevenactiviteiten) uitoefenen.
De SBI 2008 kent meerdere niveaus die aangegeven worden door maximaal vijf cijfers. Het niveau van vier cijfers komt vrijwel overeen met de indeling van de Europese Unie (NACE). De eerste twee cijfers komen overeen met die van de indeling van Verenigde Naties (ISIC).

Verklaring van symbolen:

niets (blanco) : het cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
. : het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim
* : voorlopige cijfers
** : nader voorlopige cijfers

3. KOPPELINGEN NAAR RELEVANTE TABELLEN EN ARTIKELEN

Relevante tabellen:

R&D kerncijfers vanaf 2013: Research en development; kerncijfers per sector van uitvoering

4. BRONNEN EN METHODEN

De onderzoeksmethode van deze tabel is te vinden in de onderzoeksbeschrijving Research & Development.

5. MEER INFORMATIE

Infoservice

Copyright (c) Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen
Verveelvoudiging is toegestaan, mits CBS als bron wordt vermeld.

Onderwerpen

R&D personeel

Het personeel voor eigen R&D activiteiten, uitgedrukt in aantallen werkzame personen en arbeidsjaren.

Werkzame personen

Persoon die een baan heeft bij een in Nederland gevestigd bedrijf, of bij een instituut of particulier huishouden in Nederland.

Om tot het R&D personeel te worden gerekend dient een werkzame persoon ten minste 0,1 vte op jaarbasis aan R&D gerelateerde werkzaamheden te besteden.

Tot de werkzame personen behoren alle personen die betaalde arbeid verrichten, ook al is het maar voor één of enkele uren per week, ook als zij:
- arbeid verrichten die op zichzelf genomen legaal is, maar waarvan de beloning aan de registratie door fiscus of sociale zekerheidsautoriteiten wordt onttrokken ('zwarte arbeid');
- tijdelijk geen arbeid verrichten, maar wel doorbetaald krijgen (bijvoorbeeld bij ziekte of vorstverlet);
- tijdelijk onbetaald verlof hebben opgenomen.
Werkzame personen kunnen worden onderscheiden in werknemers en zelfstandigen. Ze kunnen woonachtig zijn in Nederland, maar ook in het buitenland.

Arbeidsjaren

Een maatstaf voor het arbeidsvolume, die wordt berekend door alle banen (voltijd en deeltijd) om te rekenen naar voltijdbanen, ook wel voltijdequivalenten (vte) genoemd.

Zo leveren twee halve banen (elk 0,5 vte) samen een arbeidsvolume van één arbeidsjaar op.

Uitgaven voor eigen R&D activiteiten
Ondernemingen met eigen R&D activiteiten

Bedrijfsgrootte

Totaal

De bedrijfsgrootte wordt bepaald aan de hand van alle werkzame personen van het bedrijf, niet op basis van enkel het R&D personeel.

Het aantal "werkzame personen" bestaat uit:
- werknemers en directeuren die op de loonlijst staan;
- werknemers die op de loonlijst staan van een andere onderneming of instelling, maar bij de eigen onderneming werkzaam zijn en als zodanig in feite tot het personeel behoren (ingeleend personeel);
- werkzame eigenaren, firmanten, leden van maatschappen, vennoten en medewerkende gezinsleden;
- uitzendkrachten. 

Uitgeleend personeel (werknemers die op de loonlijst staan, maar werken bij een andere onderneming of instelling) is hierin niet opgenomen.

0 tot 50 werkzame personen

De bedrijfsgrootte wordt bepaald aan de hand van alle werkzame personen van het bedrijf, niet op basis van enkel het R&D personeel.

Het aantal "werkzame personen" bestaat uit:
- werknemers en directeuren die op de loonlijst staan;
- werknemers die op de loonlijst staan van een andere onderneming of instelling, maar bij de eigen onderneming werkzaam zijn en als zodanig in feite tot het personeel behoren (ingeleend personeel);
- werkzame eigenaren, firmanten, leden van maatschappen, vennoten en medewerkende gezinsleden;
- uitzendkrachten. 

Uitgeleend personeel (werknemers die op de loonlijst staan, maar werken bij een andere onderneming of instelling) is hierin niet opgenomen.

50 tot 250 werkzame personen

De bedrijfsgrootte wordt bepaald aan de hand van alle werkzame personen van het bedrijf, niet op basis van enkel het R&D personeel.

Het aantal "werkzame personen" bestaat uit:
- werknemers en directeuren die op de loonlijst staan;
- werknemers die op de loonlijst staan van een andere onderneming of instelling, maar bij de eigen onderneming werkzaam zijn en als zodanig in feite tot het personeel behoren (ingeleend personeel);
- werkzame eigenaren, firmanten, leden van maatschappen, vennoten en medewerkende gezinsleden;
- uitzendkrachten. 

Uitgeleend personeel (werknemers die op de loonlijst staan, maar werken bij een andere onderneming of instelling) is hierin niet opgenomen.

250 of meer werkzame personen

De bedrijfsgrootte wordt bepaald aan de hand van alle werkzame personen van het bedrijf, niet op basis van enkel het R&D personeel.

Het aantal "werkzame personen" bestaat uit:
- werknemers en directeuren die op de loonlijst staan;
- werknemers die op de loonlijst staan van een andere onderneming of instelling, maar bij de eigen onderneming werkzaam zijn en als zodanig in feite tot het personeel behoren (ingeleend personeel);
- werkzame eigenaren, firmanten, leden van maatschappen, vennoten en medewerkende gezinsleden;
- uitzendkrachten. 

Uitgeleend personeel (werknemers die op de loonlijst staan, maar werken bij een andere onderneming of instelling) is hierin niet opgenomen.

Bedrijfstakken/branches (SBI 2008)

A-U Alle economische activiteiten

Alle economische activiteiten 
Deze categorie is een samentelling van categorieën: 
A Landbouw, bosbouw en visserij 
B Winning van delfstoffen 
C Industrie 
D Productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en gekoelde lucht 
E Winning en distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering 
F Bouwnijverheid 
G Groot- en detailhandel; reparatie van auto's 
H Vervoer en opslag 
I Logies-, maaltijd- en drankverstrekking 
J Informatie en communicatie 
K Financiële instellingen 
L Verhuur van en handel in onroerend goed 
M Advisering, onderzoek en overige specialistische zakelijke dienstverlening 
N Verhuur van roerende goederen en overige zakelijke dienstverlening 
O Openbaar bestuur, overheidsdiensten en verplichte sociale verzekeringen 
P Onderwijs 
Q Gezondheids- en welzijnszorg 
R Cultuur, sport en recreatie 
S Overige dienstverlening 
T Huishoudens als werkgever; niet-gedifferentieerde productie van goederen en diensten door huishoudens voor eigen gebruik 
U Extraterritoriale organisaties en lichamen

A Landbouw, bosbouw en visserij

Landbouw, bosbouw en visserij 
Deze sectie omvat: 
- de exploitatie van natuurlijke plantaardige en dierlijke hulpbronnen: 
 w.o. de akkerbouw, veeteelt en de productie van overige planten en dieren op een agrarisch bedrijf of in het natuurlijke leefgebied; 
 w.o. bosbouw, houtteelt en jacht; 
 w.o. specifieke loondiensten met betrekking tot het productieproces landbouw, jacht en bosbouw worden eveneens in deze sectie ingedeeld; 
 w.o. visserij: de vangst of het kweken van vis, schaaldieren en weekdieren.

B-E Nijverheid (geen bouw) en energie

Nijverheid (geen bouw) en energie 
Deze categorie is een samentelling van categorieën: 
B Winning van delfstoffen 
C Industrie 
D Productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en gekoelde lucht 
E Winning en distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering

B Delfstoffenwinning

Winning van delfstoffen 
Deze sectie omvat: 
- de winning van in de natuur voorkomende mineralen in vaste vorm (steenkool, turf en erts), in vloeibare vorm (aardolie) of in de vorm van een gas (aardgas). Winning vindt plaats door middel van ondergrondse mijnbouw, dagbouw of boringen. 
Deze sectie omvat voorts bijkomende bewerkingen die voor het vervoer en de afzet van de minerale producten noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld het vergruizen, malen, wassen, drogen, sorteren of concentreren van ertsen, het vloeibaar maken van aardgas en het briketteren van vaste brandstoffen. 
Deze werkzaamheden worden vaak door de eenheden die de delfstoffen winnen zelf uitgeoefend en/of door andere eenheden in de buurt van de winplaats. 
Deze sectie omvat ook: 
- de vervaardiging van steenkool- en bruinkoolbriketten, het sinteren van ertsen; 
- het vergruizen, malen of op andere wijze behandelen van bepaalde soorten aarde, steen en mineralen. 
Deze sectie omvat niet: 
- de verwerking van delfstoffen (sectie C); 
- de productie aan de bron van natuurlijk bron- of mineraalwater (1107); 
- de winning, zuivering en distributie van water (3600).

C Industrie

Industrie 
Deze sectie omvat: 
- de mechanische, fysische of chemische verwerking van materialen, stoffen of onderdelen tot nieuwe producten. De verwerkte materialen, stoffen of onderdelen zijn grondstoffen uit de landbouw, bosbouw, visserij en mijnbouw, alsmede (half)fabricaten uit de industrie. 
- reparatie en installatie van machines, apparatuur en andere benodigdheden voor bedrijven (geen consumentengoederen). 
Bij de eenheden in deze sectie gaat het vaak om fabrieken waar gewoonlijk machines en apparaten worden gebruikt. Eenheden waar materialen of stoffen met de hand of in de eigen woning tot nieuwe producten worden verwerkt en die producten op de plaats waar deze zijn gemaakt, zelf verkopen, zoals bakkerijen en kleermakerijen, vallen echter ook onder deze sectie. 
Industriële eenheden kunnen materialen zelf verwerken of dit aan andere eenheden uitbesteden. In beide gevallen valt dit onder de sectie Industrie. 
Reparatie van huishoudelijke apparaten en consumptiegoederen wordt ingedeeld in afdeling 95; 
de reparatie van (bedrijfs-)auto's en motoren in afdeling 45: de autobranche. 
De vervaardiging van specifieke componenten en onderdelen, toebehoren en hulpstukken voor machines en apparaten wordt gewoonlijk ingedeeld in dezelfde klasse als de vervaardiging van de desbetreffende machines en apparaten. 
De vervaardiging van niet-specifieke componenten en onderdelen voor machines en apparatuur, zoals motoren, zuigers, elektromotoren, 
elektra-installatiemateriaal, kleppen, kogellagers, rollagers, worden in de passende klasse van de sectie industrie ingedeeld. 
De sectie omvat niet: 
- activiteiten die niet leiden tot een nieuw product, maar tot een gewijzigde versie van hetzelfde product: 
* het opsplitsen van partijen stukgoederen in kleinere partijen, inclusief het verpakken, herverpakken; 
* het bottelen van producten als alcoholhoudende dranken of chemicaliën; 
* de montage van computers volgens de specifieke wensen van een klant; 
* het mengen van verf; 
Deze activiteiten worden ingedeeld in sectie G (groothandel en detailhandel).

D Energievoorziening

Productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en gekoelde lucht 
Deze sectie omvat: 
- productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas en warm water.

E Waterbedrijven en afvalbeheer

Winning en distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering 
Deze sectie omvat: 
- winning en distributie van water; 
- afvalbehandeling en recycling.

F Bouwnijverheid

Bouwnijverheid 
Deze sectie omvat: 
- algemene en gespecialiseerde bouwkundige en civieltechnische werken, de bouwinstallatie en de afwerking van gebouwen. 
Zij omvat ook nieuwbouw, reparatie, aan- en verbouwwerkzaamheden, het optrekken van geprefabriceerde gebouwen of constructies ter plaatse en van tijdelijke bouwwerken. 
Onder algemene bouw valt de bouw van woningen, kantoren, winkels en andere vormen van burgerlijke- en utiliteitsbouw enzovoort of de bouw of aanleg van zware constructies als autowegen, straten, bruggen, tunnels, spoorwegen, vliegvelden, havens en andere waterbouwkundige projecten, irrigatiesystemen, rioleringen, industriële installaties, pijpleidingen en elektriciteitsleidingen, sportvoorzieningen enzovoort. Deze werkzaamheden kunnen voor eigen rekening of voor een vast bedrag of op contractbasis worden uitgevoerd. Een deel van de werkzaamheden of soms zelfs alle uitvoerende werkzaamheden kunnen worden uitbesteed aan onderaannemers. 
Gespecialiseerde bouw omvat de bouw of aanleg van een gedeelte van bouwwerken en van civieltechnische werken of de hiervoor vereiste voorbereidende werkzaamheden. Er is gewoonlijk sprake van gespecialiseerde werkzaamheden ten behoeve van diverse bouwwerken, waarvoor specifieke ervaring of een speciale uitrusting nodig is. Het heien, leggen van funderingen, boren van waterputten, de cascobouw, het storten van beton, metselen, zetten van natuursteen, de bouw van steigers, dakbedekking enzovoort worden hiertoe gerekend. Gespecialiseerde bouwkundige werkzaamheden worden meestal aan onderaannemers uitbesteed, maar vooral reparaties worden in de bouw rechtstreeks voor de eigenaar van het onroerend goed uitgevoerd. 
De bouwinstallatie omvat de installatie van alle voorzieningen waardoor een bouwwerk als zodanig zijn functie kan vervullen. Deze werkzaamheden worden meestal op de bouwplaats zelf verricht, hoewel bepaalde gedeelten ervan in een werkplaats kunnen worden uitgevoerd. Inbegrepen zijn loodgieterswerk, de installatie van verwarmings- en klimaatregelingssystemen, alarmsystemen en andere elektrische apparatuur, sprinklerinstallaties, liften en roltrappen enzovoort. Ook vallen hieronder isolatiewerkzaamheden (vochtwering, warmte- en geluidsisolatie), het aanbrengen van metalen beplating, de installatie van commerciële koelapparatuur, verlichtings- en signaleringssystemen voor wegen, spoorwegen, luchthavens, havens enzovoort. Het uitvoeren van reparaties in verband met deze activiteiten is ook inbegrepen. 
De afwerking van gebouwen omvat werkzaamheden die zijn gericht op de afwerking of voltooiing van een bouwwerk, zoals glaszetten, stukadoorswerk, schilderen, sauzen, het aanbrengen van vloer- of wandtegels of van andere bekleding of bedekking zoals parket, tapijt, behang enzovoort, schuren van vloeren, aftimmeren, geluidstechnische werkzaamheden enzovoort. Het uitvoeren van reparaties in verband met deze activiteiten is ook inbegrepen. 
Deze sectie omvat niet: 
- de bouw of installatie van industriële apparatuur en machines (bijvoorbeeld de installatie van industriële ovens, turbines enzovoort) 
(sectie C); 
- het optrekken van volledige geprefabriceerde gebouwen of bouwwerken van zelf vervaardigde onderdelen wordt ingedeeld bij de toepasselijke rubriek van de sectie Industrie, afhankelijk van het materiaal waaruit deze voornamelijk bestaan. Indien dit echter beton is, wordt deze activiteit in deze afdeling ingedeeld.

G-I Handel, vervoer en horeca

Handel, vervoer en horeca 
Deze categorie is een samentelling van categorieën: 
G Groot- en detailhandel; reparatie van auto's 
H Vervoer en opslag 
I Logies-, maaltijd- en drankverstrekking

G Handel

Groot- en detailhandel; reparatie van auto's 
Deze sectie omvat: 
- de groot- en detailhandel (verkoop zonder aanbrengen van veranderingen) in alle soorten goederen en de diensten die bij de verkoop van goederen worden verleend; 
- tussenhandel/handelsbemiddeling; 
- reparatie van auto's en motoren. 
De verkoop zonder bewerking omvat de in de handel gebruikelijke handelingen, bijvoorbeeld sorteren, samenvoegen en combineren van goederen, mengen (versnijden) van goederen (bijvoorbeeld wijn of zand), bottelen (met of zonder reiniging van de fles vooraf), verpakken, opsplitsen en anders verpakken van partijen stukgoederen voor distributie in kleinere hoeveelheden, opslag (al dan niet bevroren of gekoeld), schoonmaken en drogen van landbouwproducten, snijden van houtvezel- of metalen platen voor eigen rekening. 
Groothandel is de wederverkoop (verkoop zonder aanbrengen van veranderingen) van nieuwe en gebruikte goederen aan de detailhandel, aan industriële en andere bedrijfsmatige gebruikers, of aan andere groothandelaren, alsmede de handelsbemiddeling bij de aankoop van goederen voor of de verkoop van goederen aan dergelijke personen of bedrijven. De belangrijkste soort van groothandel is de groothandel in goederen, dat wil zeggen groothandelaren die goederen verkopen die zij in eigendom hebben zoals grossiers, dealers, exporteurs, importeurs en coöperatieve inkooporganisaties, verkooporganisaties en verkoopkantoren (detailhandelsbedrijven uitgezonderd) van industriële ondernemingen, die tot taak hebben de producten ervan op de markt te brengen. 
Tussenhandel/handelsbemiddeling is het samenbrengen van koper en verkoper of het uitvoeren van transacties voor rekening van derden. Inbegrepen zijn makelaars op goederenbeurzen, commissionairs, en andere op commissiebasis werkzame tussenpersonen. 
Detailhandel is de wederverkoop (verkoop zonder aanbrengen van veranderingen) van nieuwe en gebruikte goederen hoofdzakelijk aan het publiek voor persoonlijk of huishoudelijk ge- of verbruik, op de markt of door winkels, warenhuizen, postorderbedrijven, straathandelaren, consumentencoöperaties, veilinghuizen enzovoort. De meeste detailhandelaren zijn eigenaar van de goederen die zij verkopen, maar sommigen werken als tussenpersoon voor een opdrachtgever en verkopen in consignatie dan wel op commissiebasis.

H Vervoer en opslag

Vervoer en opslag 
Deze sectie omvat: 
- het vervoer van personen of goederen, al dan niet volgens een dienstregeling, per spoor, via een pijpleiding, over de weg, over water of door de lucht; 
- de ondersteunende activiteiten als terminal- en parkeerfaciliteiten, vrachtbehandeling, opslag enz.; 
- de posterijen; 
- de verhuur van transportmiddelen met bestuurder of bedienend personeel. 
Deze sectie omvat niet: 
- het onderhoud en de reparatie van auto's (45).

I Horeca

Logies-, maaltijd- en drankverstrekking 
Deze sectie omvat: 
- het aan gasten verschaffen van logies en/of bereide maaltijden, snacks en dranken voor onmiddellijke consumptie. 
De verschillende activiteiten in sectie I overlappen elkaar in zekere mate, omdat bijvoorbeeld de verkoop van dranken een activiteit op zich is, maar ook deel uitmaakt van de activiteiten van een restaurant (waar bij de 
maaltijden dranken worden verstrekt) en dan met de verkoop van maaltijden bij 56.1 (Restaurants) wordt ingedeeld. Evenzo vormt de exploitatie van een restaurant een aparte activiteit, maar kan zij ook deel uitmaken van een bedrijf dat logies verschaft. 
Logiesverschaffende eenheden bieden reizigers, vakantiegangers en anderen accommodatie voor kortstondig verblijf (korter dan 3 maanden) aan. Er zijn vele verschillende eenheden. Sommige verschaffen alleen logies, terwijl andere naast logies ook maaltijden en recreatieve faciliteiten aanbieden. Het soort aanvullende dienstverlening kan van eenheid tot eenheid verschillen. 
Restaurants verstrekken volledige, voor onmiddellijke consumptie geschikte maaltijden, ongeacht of het traditionele restaurants, zelfbedienings- of afhaalrestaurants, dan wel permanente of tijdelijke viskramen en 
dergelijke met of zonder zitplaatsen zijn. Bepalend is het feit dat er voor onmiddellijke consumptie geschikte maaltijden worden aangeboden, niet het soort gelegenheid dat deze maaltijden verstrekt. 
Deze sectie omvat niet: 
- de productie van maaltijden niet voor onmiddellijke consumptie geschikt of maaltijden of bereid voedsel dat niet als maaltijd wordt beschouwd (SBI 10: voedingsmiddelenindustrie); 
- de verkoop van niet zelf vervaardigd voedsel dat niet als maaltijd wordt beschouwd of van niet voor onmiddellijke consumptie geschikte maaltijden (SBI 46 groothandel of SBI 47 detailhandel afhankelijk van de afnemerscategorie).

J Informatie en communicatie

Informatie en communicatie 
Deze sectie omvat: 
- de productie en distributie van informatie, de voorziening van de infrastructuur om die informatie door te geven, alsmede activiteiten op het gebied van data- en communicatie-informatietechnologie en het bewerken van data en andere informatie. 
De belangrijkste activiteiten die hier ingedeeld worden zijn het uitgeven (afdeling 58, incl. het uitgeven van software), productie van films en geluidsopnamen (afdeling 59) radio en TV (afdeling 60), telecommunicatie (afdeling 61), informatietechnologie (afdeling 62) en andere dienstverlening op het gebied van informatie (afdeling 63). Uitgeven omvat ook het verkrijgen van de copyrights voor de content (informatieproducten) en het toegankelijk maken hiervan voor een breed publiek. Alle mogelijke vormen van uitgeven vallen onder deze sectie (in drukvorm, elektronisch of audio, op het internet, als multimediaproduct enzovoorts).

K Financiële dienstverlening

Financiële instellingen 
Deze sectie omvat: 
- financiële instellingen; 
- verzekeringswezen en pensioenfondsen (geen verplichte sociale verzekeringen); 
- financiële beurzen, effectenmakelaars, assurantietussenpersonen, administratiekantoren voor aandelen, waarborgfondsen en dergelijke.

L Verhuur en handel van onroerend goed

Verhuur van en handel in onroerend goed 
Deze sectie omvat: 
- verhuur van onroerend goed; 
- bemiddeling in en beheer van onroerend goed.

M-N Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening 
Deze categorie is een samentelling van categorieën: 
M Advisering, onderzoek en overige specialistische zakelijke dienstverlening 
N Verhuur van roerende goederen en overige zakelijke dienstverlening

M Specialistische zakelijke diensten

Advisering, onderzoek en overige specialistische zakelijke dienstverlening 
Deze sectie omvat: 
- gespecialiseerde professionele wetenschappelijke en technische activiteiten. Deze activiteiten vereisen een hoge opleiding en stellen specifieke kennis ter beschikking.

N Verhuur en overige zakelijke diensten

Verhuur van roerende goederen en overige zakelijke dienstverlening 
Deze sectie omvat: 
- activiteiten die zakelijke gebruikers ondersteunen bij de bedrijfsvoering. Het verschil van deze activiteiten met die uit sectie M is dat de activiteiten uit deze sectie niet primair gericht zijn op het overbrengen van expertise en kennis.

O-Q Overheid en zorg

Overheid en zorg 
Deze categorie is een samentelling van categorieën: 
O Openbaar bestuur, overheidsdiensten en verplichte sociale verzekeringen 
P Onderwijs 
Q Gezondheids- en welzijnszorg

O Openbaar bestuur en overheidsdiensten

Openbaar bestuur, overheidsdiensten en verplichte sociale verzekeringen 
Deze sectie omvat: 
- eenheden die deel uitmaken van de lagere of centrale overheid en die tot een goede werking van het bestuur van de samenleving bijdragen en ook het beheer van de verplichte sociale verzekeringsregelingen; 
- defensie, justitie, politie, buitenlandse zaken enzovoort; 
- het algemeen openbaar bestuur (bijvoorbeeld uitvoerende, wetgevende, financiële taken enzovoort op alle bestuursniveaus) en het toezicht op het economische en sociale leven; 
- provincies en gemeentes; 
- het beheer van de verplichte socialeverzekeringsregelingen. 
Activiteiten die elders in de SBI zijn geclassificeerd vallen niet onder afdeling 75, ook al worden zij door overheidinstanties uitgevoerd. Enkele voorbeelden: 
- het beheer van het onderwijsstelsel (d.w.z. regelgeving, inspecties, onderwijsprogramma's) valt onder deze sectie O, maar het onderwijs zelf valt onder afdeling 85 "Onderwijs"; 
- militaire en penitentiaire ziekenhuizen worden ingedeeld bij afdeling 86 "Gezondheidszorg"; 
- inzameling en verwerking van afvalwater en afval valt onder afdeling 38 "Milieudienstverlening".

P Onderwijs

Onderwijs 
Deze sectie omvat: 
- alle vormen van openbaar en particulier onderwijs, op elk niveau en voor elk beroep, zowel mondeling en schriftelijk als via radio en televisie; zowel het onderwijs door de instellingen op de verschillende niveaus van het normale schoolstelsel als volwasseneneducatie, alfabetiseringsprogramma's e.d. 
Volwasseneneducatie waarvan de inhoud vergelijkbaar is met die van het onderwijs op een specifiek niveau wordt bij dat niveau ingedeeld. Op ieder niveau van het initiële onderwijs omvatten de klassen het speciale onderwijs aan lichamelijk of geestelijk gehandicapte leerlingen. 
Deze sectie omvat ook: 
- het overige onderwijs, zoals autorijscholen. 
Deze sectie omvat niet: 
- hoofdzakelijk op ontspanning gericht onderwijs, zoals bridge- en golflessen, dansonderwijs (93 of 94).

Q Gezondheids- en welzijnszorg

Gezondheids- en welzijnszorg 
Deze sectie omvat: 
- behandeling in algemene en gespecialiseerde ziekenhuizen; 
- geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg, eventueel in combinatie met overnachting; 
- behandeling door medische en paramedische praktijken; 
- ondersteunende activiteiten voor de gezondheidszorg, door bijvoorbeeld laboratoria en ambulancediensten; 
- verpleging, verzorging of begeleiding met huisvesting door bijvoorbeeld verpleeg- en verzorgingshuizen of via begeleid wonen; 
- welzijnszorg, zoals thuiszorg, lokaal welzijnswerk en hulp aan gehandicapten en ouderen; 
- kinderopvang.

R-U Cultuur, recreatie, overige diensten

Cultuur, recreatie, overige diensten 
Deze categorie is een samentelling van categorieën: 
R Cultuur, sport en recreatie 
S Overige dienstverlening 
T Huishoudens als werkgever; niet- gedifferentieerde productie van goederen en diensten door huishoudens voor eigen gebruik 
U Extraterritoriale organisaties en lichamen

R Cultuur, sport en recreatie

Cultuur, sport en recreatie 
Deze sectie omvat een wijde range aan activiteiten op het gebied van cultuur en recreatie, zoals culturele voorstellingen, musea, sport en recreatieve evenementen.

S Overige dienstverlening

Overige dienstverlening 
Deze sectie omvat (als restcategorie) de activiteiten van belangenverenigingen, reparatie van computers en consumentenartikelen en veel andere activiteiten op het gebied van persoonlijke dienstverlening die niet elders zijn ingedeeld.

T Huishoudens

Huishoudens als werkgever; niet-gedifferentieerde productie van goederen en diensten door huishoudens voor eigen gebruik 
Deze sectie omvat: 
- particuliere huishoudens met huishoudelijk personeel, zoals dienstmeisjes, koks, huisknechten, butlers, tuinlieden, conciërges, staljongens, chauffeurs, huismeesters en babysitters.

U Extraterritoriale organisaties

Extraterritoriale organisaties en lichamen 
Deze sectie omvat: 
- internationale organisaties, zoals de Verenigde Naties en hun gespecialiseerde en regionale organisaties, de Europese Unie, de Europese Vrijhandelsassociatie, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, de Internationale Douaneraad, het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank; 
- diplomatieke en consulaire vertegenwoordigingen wanneer zij waargenomen worden door het land van vestiging en niet door het land dat zij vertegenwoordigen. 
Deze sectie omvat niet: 
- Nederlandse diplomatieke en consulaire vertegenwoordigingen in het buitenland (84.21).

Perioden
- 2024**
```
Nader voorlopige cijfers
```

Variabelen kunnen gesleept worden naar de kop, rijen of kolommen van de tabel. In de kop is maar één item van een variabele te selecteren.



		Perioden Onderwerp
Bedrijfstakken/branches (SBI 2008) Bedrijfsgrootte		2024**
		R&D personeel Werkzame personen	Arbeidsjaren	Uitgaven voor eigen R&D activiteiten	Ondernemingen met eigen R&D activiteiten
		aantal		mln euro	aantal
A-U Alle economische activiteiten	Totaal	202 991	147 342	18 721	.
	0 tot 50 werkzame personen	55 201	30 857	2 461	.
	50 tot 250 werkzame personen	47 238	34 148	3 693	.
	250 of meer werkzame personen	100 552	82 338	12 567	.
A Landbouw, bosbouw en visserij	Totaal	5 446	3 621	373	.
	0 tot 50 werkzame personen	1 628	762	62	.
	50 tot 250 werkzame personen	2 116	1 475	178	.
	250 of meer werkzame personen	1 701	1 384	133	.
B-E Nijverheid (geen bouw) en energie	Totaal	73 160	57 837	9 167	.
	0 tot 50 werkzame personen	12 486	6 487	519	.
	50 tot 250 werkzame personen	15 849	10 769	1 185	.
	250 of meer werkzame personen	44 825	40 581	7 463	.
B Delfstoffenwinning	Totaal	442	202	23	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	97	71	9	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
C Industrie	Totaal	71 339	56 892	9 046	.
	0 tot 50 werkzame personen	12 023	6 259	501	.
	50 tot 250 werkzame personen	15 399	10 468	1 151	.
	250 of meer werkzame personen	43 917	40 165	7 394	.
D Energievoorziening	Totaal	755	444	68	.
	0 tot 50 werkzame personen	218	132	11	.
	50 tot 250 werkzame personen	174	139	15	.
	250 of meer werkzame personen	363	174	42	.
E Waterbedrijven en afvalbeheer	Totaal	624	299	30	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	179	92	9	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
F Bouwnijverheid	Totaal	2 248	1 182	109	.
	0 tot 50 werkzame personen	704	344	27	.
	50 tot 250 werkzame personen	619	338	25	.
	250 of meer werkzame personen	925	500	57	.
G-I Handel, vervoer en horeca	Totaal	17 243	11 318	1 146	.
	0 tot 50 werkzame personen	5 548	3 351	245	.
	50 tot 250 werkzame personen	5 139	4 174	466	.
	250 of meer werkzame personen	6 555	3 793	436	.
G Handel	Totaal	15 829	10 289	1 002	.
	0 tot 50 werkzame personen	5 300	3 202	219	.
	50 tot 250 werkzame personen	4 979	4 049	451	.
	250 of meer werkzame personen	5 550	3 038	332	.
H Vervoer en opslag	Totaal	1 326	981	140	.
	0 tot 50 werkzame personen	228	140	25	.
	50 tot 250 werkzame personen	133	109	13	.
	250 of meer werkzame personen	965	731	102	.
I Horeca	Totaal	88	49	4	.
	0 tot 50 werkzame personen	21	9	1	.
	50 tot 250 werkzame personen	27	16	1	.
	250 of meer werkzame personen	40	24	2	.
J Informatie en communicatie	Totaal	41 765	30 083	2 680	.
	0 tot 50 werkzame personen	15 358	9 108	641	.
	50 tot 250 werkzame personen	9 713	7 467	697	.
	250 of meer werkzame personen	16 694	13 508	1 342	.
K Financiële dienstverlening	Totaal	5 511	4 065	501	.
	0 tot 50 werkzame personen	948	436	35	.
	50 tot 250 werkzame personen	848	667	81	.
	250 of meer werkzame personen	3 716	2 962	385	.
L Verhuur en handel van onroerend goed	Totaal	127	78	7	.
	0 tot 50 werkzame personen	86	41	3	.
	50 tot 250 werkzame personen	0	0	0	.
	250 of meer werkzame personen	40	37	3	.
M-N Zakelijke dienstverlening	Totaal	46 568	33 250	4 074	.
	0 tot 50 werkzame personen	17 125	9 874	886	.
	50 tot 250 werkzame personen	11 174	8 128	957	.
	250 of meer werkzame personen	18 269	15 248	2 230	.
M Specialistische zakelijke diensten	Totaal	40 070	28 279	3 281	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	10 353	7 566	915	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
N Verhuur en overige zakelijke diensten	Totaal	6 498	4 972	793	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	821	562	43	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
O-Q Overheid en zorg	Totaal	.	.	.	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	.	.	.	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
O Openbaar bestuur en overheidsdiensten	Totaal	.	.	.	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	.	.	.	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
P Onderwijs	Totaal	.	.	.	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	.	.	.	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
Q Gezondheids- en welzijnszorg	Totaal	.	.	.	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	.	.	.	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
R-U Cultuur, recreatie, overige diensten	Totaal	.	.	.	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	.	.	.	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
R Cultuur, sport en recreatie	Totaal	.	.	.	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	.	.	.	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
S Overige dienstverlening	Totaal	.	.	.	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	.	.	.	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
T Huishoudens	Totaal	.	.	.	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	.	.	.	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.
U Extraterritoriale organisaties	Totaal	.	.	.	.
	0 tot 50 werkzame personen	.	.	.	.
	50 tot 250 werkzame personen	.	.	.	.
	250 of meer werkzame personen	.	.	.	.

Bron: CBS

Research en development; personeel, uitgaven, bedrijfsgrootte, bedrijfstak

Gewijzigd op: 20 juli 2026