Gezondheid en zorggebruik; persoonskenmerken

INHOUDSOPGAVE

1. Toelichting
2. Definities en verklaring van symbolen
3. Koppelingen naar relevante tabellen en artikelen
4. Bronnen en methoden
5. Meer informatie 

1. TOELICHTING

Deze tabel bevat cijfers over de ervaren gezondheid en medische contacten van de Nederlandse bevolking vanaf 0 jaar in particuliere huishoudens. De cijfers kunnen worden uitgesplitst naar diverse persoonskenmerken. 
Voor enkele onderwerpen geldt een afwijkende leeftijdsafbakening. Deze leeftijden worden bij de betreffende onderwerpen vermeld. 

Gegevens beschikbaar vanaf: 2014

Status van de cijfers: definitief

Wijzigingen per 4 september 2026
De cijfers over het percentage mensen met een GALI beperking ('GALI beperking', ‘GALI beperking, ernstig’ en ‘GALI beperking, niet ernstig’) waren onjuist. Ten onrechte waren ook mensen meegeteld, waarbij de beperking niet langdurig was. Deze fout zat in de cijfers vanaf 2019. De onjuiste cijfers zijn inmiddels aangepast.

Wanneer komen er nieuwe cijfers? 
In maart 2027 verschijnen de cijfers over verslagjaar 2026.
 
2. DEFINITIES EN VERKLARING VAN SYMBOLEN:

Definities:

Particulier huishouden.
Een particulier huishouden bestaat uit één of meer personen die samen een woonruimte bewonen en zichzelf daar niet-bedrijfsmatig voorzien in dagelijkse levensbehoefte. 

Verklaring van de in de tabel gebruikte symbolen:

niets (blanco) : het cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
. : het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim
* : voorlopige cijfers
** : nader voorlopige cijfers

3. KOPPELINGEN NAAR RELEVANTE TABELLEN EN ARTIKELEN

Relevante tabellen:

Gezondheid en zorggebruik; persoonskenmerken, 2014-2021

Gezondheid, leefstijl en gezondheidszorg; vanaf 1900

Gezondheid en zorggebruik; geslacht, leeftijd, persoonskenmerken

Gezondheid, aandoeningen, beperkingen; persoonskenmerken, 2010-2013

Gezondheid, aandoeningen, beperkingen; leeftijd en geslacht, 2010-2013

Medische contacten, ziekenhuisopname, medicijnen; pers. kenmerken, 2010-2013

Medische contacten, opnamen, medicijnen; leeftijd, geslacht, 2010-2013

Gezondheid, leefstijl, zorggebruik; 2000-2009

Leefstijl; persoonskenmerken  

Kwartaalcijfers (ervaren) gezondheid, zorggebruik en leefstijl 

Meer informatie is te vinden op de themapagina Gezondheid en Welzijn 

4. BRONNEN EN METHODEN

De onderzoeksmethode van deze tabel is te vinden in de onderzoeksbeschrijving: Gezondheidsenquête vanaf 2014.

Jaarlijks kan de inhoud van deze tabel licht wijzigingen, omdat inhoud van de Gezondheidsenquête jaarlijks wijzigt. Die wijzigingen zijn een gevolg zijn van veranderende informatiebehoefte. In de jaren 2014, 2019 en 2025 gold daarnaast een Europese verplichting voor het uitvragen van bepaalde onderwerpen. Als gevolg van die verplichting werden sommige ‘reguliere’ onderwerpen in die jaren niet opgenomen in de enquête. Ook zijn er onderwerpen die wel regelmatig, maar niet jaarlijks, worden uitgevraagd in de Gezondheidsenquête.

In 2014 is er een herontwerp van de gezondheidsenquête geweest. Dit heeft als gevolg dat sommige cijfers vanaf dat jaar niet meer goed vergelijkbaar zijn met cijfers over eerdere jaren. Een beschrijving van de veranderingen en de opgetreden methodebreuken vindt u in deze nota.

In het statistiekjaar 2020 werd de waarneming voor de Gezondheidsenquête verstoord door de coronacrisis. In een deel van het jaar was niet mogelijk om aan huis interviews af te nemen en kwam er dus alleen via internet respons binnen. Om hiermee om te kunnen gaan is het weegmodel van de Gezondheidsenquête aangepast voor het jaar 2020. Daarbij is gebruik gemaakt van tijdreeksmodellen om te kunnen corrigeren voor het wegvallen van een deel van de waarneming. Meer informatie hierover kunt u vinden in deze nota.

Ook in 2021 had de waarneming voor de Gezondheidsenquête te kampen met verstoringen, als gevolg van corona(maatregelen). Daar is op dezelfde manier mee omgegaan als in 2020. 

Met ingang van 10 september 2024 vervangt de indicator “angst- of depressiegevoelens in de afgelopen 4 weken” de oude indicator “psychische klachten in de afgelopen 4 weken”, zie factsheet. Net als de nieuwe indicator, maakte de oude indicator gebruik van de MHI-5; mensen met een score lager dan 60 werden geclassificeerd als mensen met psychische klachten. Het Trimbos-Instituut heeft echter recent vastgesteld dat het afkappunt van 60 zoals eerder gebruikt, om een aantal redenen niet langer voldeed. De eerdere bepaling van de afkapwaarden van de MHI-5 gebruikte een methode die afhankelijk is van de prevalentie van psychische aandoeningen. Omdat de prevalentie veranderlijk is gebleken, voldoen de afkapwaarden mogelijk niet meer. Verder is de classificatie van psychische aandoeningen veranderd: momenteel wordt de DSM-5 gebruikt terwijl destijds de DSM-III-R werd gebruikt. De afkapwaarden van de MHI-5 waren daarnaast niet gevalideerd voor mensen ouder dan 65 jaar, terwijl de MHI-5 ook voor deze leeftijdsgroep veelvuldig wordt gebruikt. In 2024 is de afkapwaarde voor de MHI-5 score (Mental Health Inventory) opnieuw berekend. Deze validatiestudie heeft ertoe geleid dat er nu een nieuwe afkapwaarde beschikbaar is. Dat is de waarde 76 en deze is onafhankelijk van de maandprevalentie van onderliggende aandoeningen. Deze afkapwaarde geeft een inschatting van het voorkomen van angst- of depressiegevoelens in de afgelopen vier weken. Daarom is ook de naam aangepast. De validatiestudie wordt beschreven in het artikel “Validity of the five-item mental health inventory for screening current mood and anxiety disorders in the general population”. De indicator “angst- of depressiegevoelens in de afgelopen 4 weken” vervangt de oude indicator “psychische klachten in de afgelopen 4 weken”. Omdat de nieuwe afkapwaarde hoger is dan de oude worden er meer mensen meegeteld dan voorheen. De cijfers over de nieuwe indicator zijn daarom hoger dan die over de oude indicator.

5. MEER INFORMATIE

Infoservice

Copyright (c) Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen 
Verveelvoudiging is toegestaan, mits het CBS als bron wordt vermeld.

• Onderwerpen

  • Ervaren gezondheid

    • Goed of zeer goed

      Percentage personen met antwoordcategorie 'goed' of 'zeer goed' op de vraag 'Hoe is over het algemeen uw gezondheid / de gezondheid van uw kind?' Voor kinderen tot 12 jaar wordt deze vraag beantwoord door een van de ouders of  verzorgers.

  • Mental Health Inventory (MHI-5),12 plus

    ‘Mental Health Inventory 5' ofwel 'MHI-5'. Dit is een internationale standaard voor een specifieke meting van de psychische gezondheid, bestaande uit 5 vragen. De MHI-5 is feitelijk een deelschaal van de Short Format 36 ofwel SF-36, een uitvoerige internationale standaard voor de meting van gezondheid. De MHI-5 betreft vragen die steeds betrekking hebben op hoe men zich in de afgelopen 4 weken voelde. De vragen zijn gesteld aan respondenten van 12 jaar of ouder
    Gevraagd is:
    1. Voelde u zich erg zenuwachtig?
    2. Zat u zo erg in de put dat niets u kon opvrolijken?
    3. Voelde u zich kalm en rustig?
    4. Voelde u zich neerslachtig en somber?
    5. Voelde u zich gelukkig?
    
    Iedere vraag heeft de volgende 6 antwoordcategorieën: voortdurend-meestal-vaak-soms-zelden-nooit. Bij de positief geformuleerde vragen van de MHI vragenlijst (vraag 3 en 5) zijn voor de antwoordcategorieën in volgorde de waarden 5, 4, 3, 2, 1, en 0 toegekend. Bij de negatief geformuleerde vragen (vraag 1, 2 en 4) zijn precies de omgekeerde waarden toegekend. Vervolgens zijn per persoon de somscores berekend en zijn deze vermenigvuldigd met 4, zodat de minimale somscore van een persoon 0 en de maximale score 100  kan bedragen, waarbij een lagere score meer gevoelens van angst of depressie aangeeft.
    
    De somscore bepaalt of iemand als ‘zonder psychische klachten’ (score 60 of hoger) of ‘met psychische klachten’ (score lager dan 60) wordt ingedeeld. Tot 2022 werden hiervoor de termen  ‘psychisch gezond’ en ‘psychisch ongezond’ gebruikt.
    
    Onderzoekers van het Trimbos-instituut hebben echter in 2024 vastgesteld dat het afkappunt van 60 zoals eerder gebruikt, om een aantal redenen niet langer voldeed. De eerdere bepaling van de afkapwaarde van de MHI-5 gebruikte een methode die afhankelijk is van de prevalentie van psychische aandoeningen. Omdat de prevalentie veranderlijk is gebleken, voldeed deze afkapwaarde niet meer. Verder is de classificatie van psychische aandoeningen sinds de eerdere afkapwaardebepaling veranderd: momenteel wordt de DSM-5 gebruikt terwijl de oude afkapwaarde gebaseerd was op de criteria van DSM-III-R. Meer informatie over herijking van de MHI is te vinden in de factsheet van het Trimbos-Instituut (zie tabeltoelichting). 
    
    De variabele ‘Psychische klachten, afgelopen 4 weken’ zal daarom niet meer worden aangevuld vanaf 2024 en het CBS zal vanaf september 2024 alleen de reeks over de variabele Angst- of depressiegevoelens, afg. 4 wk  (afgelopen 4 weken) aanvullen.
    
    

    • Angst- of depressiegevoelens, afg 4 wk

      Het percentage mensen van 12 jaar of ouder dat 76 of lager scoort op de Mental Health Inventory (MHI-5) voor adolescenten vanaf 12 jaar en volwassenen.  Deze mensen hebben angst- of depressiegevoelens in de afgelopen 4 weken.

  • Mondgezondheid

    • Mondgezondheid, 12 jaar of ouder

      Voor de jaren 2019 t/m 2021 hebben de cijfers betrekking op personen van 15 jaar of ouder. Hierdoor zijn de cijfers van vóór 2022 dus niet één op één te vergelijken met de cijfers  vanaf 2022.                   
      

      • Goed of zeer goed

        Percentage personen van 12  jaar en ouder dat “goed” of “zeer goed” antwoordt op de vraag: Hoe zou u in het algemeen de gezondheid van uw tanden en tandvlees omschrijven?

  • Langdurige aandoeningen

    Aan alle respondenten wordt gevraagd: Heeft u / uw kind één of meer  langdurige ziekten of aandoeningen? Langdurig is (naar verwachting) 6 maanden of langer. Vervolgens worden verschillende aandoeningen en een restcategorie 'overige aandoeningen' voorgelegd en gevraagd of mensen deze aandoening in de afgelopen 12 maanden hebben gehad. Van drie van die aandoeningen wordt ook gevraagd of men die ooit heeft gehad. Daarnaast wordt (uitgebreider) gevraagd naar suikerziekte (diabetes). De meeste vragen naar specifieke langdurige aandoeningen worden aan personen van alle leeftijden gesteld. Aandoeningen die niet vaak voorkomen bij jongeren worden gesteld aan personen van 12 jaar of ouder.  

    • 1 of meer langdurige aandoeningen

      Percentage personen met de antwoordcategorie 'ja' op de vraag: Heeft u / uw kind één of meer  langdurige ziekten of aandoeningen? Langdurig is (naar verwachting) 6 maanden of langer.

  • Beperkingen

    Beperkingen
    Er worden 3 indicatoren voor lichamelijke beperkingen berekend:
    a De OESO-indicator voor personen van 12 jaar of ouder en
    b De ADL-indicator voor personen vanaf 55 jaar en.
    c de iADL-indicator voor personen vanaf 55 jaar.
    Daarnaast wordt een globale vraag over beperkingen gesteld (GALI-indicator).
    

    • Personen met GALI beperking, 4 of ouder

      Percentage personen dat vanwege problemen met de gezondheid sinds 6 maanden of langer beperkt is in activiteiten die mensen / kinderen gewoonlijk doen. Hieronder vallen zowel de mensen die aangeven dat ze ‘ernstig beperkt’ zijn als de mensen die aangeven dat ze ‘wel beperkt maar niet ernstig’ zijn.
      Deze internationaal gebruikte en afgestemde indicator voor gezondheidsbeperking wordt de GALI-indicator genoemd. GALI staat voor Global Activity Limitation Indicator. Deze indicator wordt bepaald voor personen van 4 jaar of ouder.
      In 2014 en vanaf 2019 wordt deze indicator bepaald aan de hand van 2 vragen, in de periode 2015 tot en met 2018 zijn beide vragen in 1 vraag gecombineerd. Dit lijkt de uitkomst echter niet of nauwelijks te hebben beïnvloed.
      
      

      • GALI beperking

        Percentage personen van 4 jaar of ouder met een GALI beperking

• Persoonskenmerken

  • Totaal personen

  • Geslacht: Mannen

  • Geslacht: Vrouwen

  • Leeftijd: 0 tot 4 jaar

  • Leeftijd: 4 tot 12 jaar

  • Leeftijd: 12 tot 16 jaar

  • Leeftijd: 16 tot 20 jaar

  • Leeftijd: 20 tot 30 jaar

  • Leeftijd: 30 tot 40 jaar

  • Leeftijd: 40 tot 50 jaar

  • Leeftijd: 50 tot 55 jaar

  • Leeftijd: 55 tot 65 jaar

  • Leeftijd: 65 tot 75 jaar

  • Leeftijd: 75 jaar of ouder

  • Basisonderwijs, vmbo, mbo1

    Het behaalde onderwijsniveau omvat het basisonderwijs, het vmbo, de eerste 3 leerjaren van havo/vwo, de entreeopleiding (mbo1) en het praktijkonderwijs.
    Het betreft hier mensen van 25 jaar of ouder.

  • Havo, vwo, mbo2-4

    Het behaalde onderwijsniveau omvat de bovenbouw van havo/vwo, de basisberoepsopleiding (mbo2), de vakopleiding (mbo3) en de middenkader- en specialistenopleidingen (mbo4).
    Het betreft hier mensen van 25 jaar of ouder.

  • Hbo, wo

    Het behaalde onderwijsniveau omvat de hbo- en wo-opleidingen (inclusief die leidend tot de doctorsgraad).
    Het betreft hier mensen van 25 jaar of ouder.

• Marges

  • Waarde

• Perioden

  • 2025

Tabelinformatie

Identifier	85454NED
Korte titel	Gezondheid en zorggebruik
Samenvatting	Gezondheid, beperkingen, pijn, zorggebruik Aandoeningen, mantelzorg, langdurige aandoeningen
Verslagperiode	2014-2025

Administratie

Laatste wijziging	2026-09-04T02:00:00
Laatste wijziging metadata	2026-09-04T02:00:00
Frequentie	Perjaar
Reden aanlevering	Correctie
Status	Regulier

Tabelomvang

Aantal rijen	2448
Aantal kolommen	161