Nijverheid; productie en omzet, ontwikkeling en index, 2021=100

INHOUDSOPGAVE

1. Toelichting
2. Definities en verklaring van symbolen
3. Koppelingen naar relevante tabellen en artikelen
4. Bronnen en methoden
5. Meer informatie


1. TOELICHTING

Deze tabel bevat cijfers over de productie- en omzetontwikkeling van de nijverheid. De cijfers kunnen worden uitgesplitst naar branche volgens de Standaard bedrijfsindeling (SBI 2008) van het CBS. De ontwikkeling wordt weergegeven als procentuele verandering ten opzichte van een vorige periode en door middel van indexcijfers met als basisjaar 2021.

De productie- en omzetontwikkeling worden in twee vormen gepubliceerd. Allereerst als jaar-op-jaar ontwikkelingen waarbij de groei ten opzichte van dezelfde periode in het voorafgaande jaar centraal staat. Deze cijfers worden ongecorrigeerd en kalendergecorrigeerd gepresenteerd. De tweede vorm betreft periode-op-periode ontwikkelingen, bijvoorbeeld maand-op-maand. Periode-op-periode ontwikkelingen zijn mogelijk door het toepassen van seizoencorrectie.

Gegevens beschikbaar vanaf: januari 2005

Status van de cijfers:
De cijfers over 2026 zijn voorlopig, de overige cijfers zijn definitief.
 
De cijfers van een kalenderjaar worden uiterlijk zes maanden na afloop van dat kalenderjaar definitief. Door nagekomen respons kunnen de cijfers tot die tijd nog wijzigen en wordt de status van “voorlopig” aangehouden. Na publicatie van de definitieve uitkomsten past het CBS de uitkomsten alleen aan als er grote bijstellingen en/of correcties noodzakelijk zijn.

Wijzigingen per 9 oktober 2026:
De cijfers van augustus 2026 zijn toegevoegd. 
De cijfers van de voorgaande maand zijn mogelijk bijgesteld.

Wijzigingen per 10 juni 2025:
Bij wijze van uitzondering zijn de ongecorrigeerde cijfers van SBI21 en SBI24 bijgesteld voor geheel 2024.
De kalender- en seizoengecorrigeerde cijfers van de meest recente 16 maanden zijn mogelijk gewijzigd wegens de jaarlijkse actualisering van de seizoencorrectiemodellen. 


Wijzigingen per 13 mei 2025:
In de vorige versie werden een klein aantal gegevens ten onrechte weergegeven. In deze versie is dat weer ongedaan gemaakt.

Wanneer komen er nieuwe cijfers?
Voor maandstatistieken publiceert het CBS als regel zes tot acht weken na afloop van het verslagkwartaal. Voor kwartaalstatistieken publiceert het CBS op de laatste werkdag van de tweede maand na het kwartaal.


2. DEFINITIES EN VERKLARING VAN SYMBOLEN

Definities:

Productie
De productie in de nijverheid dient te worden gezien als de volume-ontwikkeling van de toegevoegde waarde tegen basisprijzen. De toegevoegde waarde is het verschil tussen de productiewaarde en de verbruikswaarde. De verbruikswaarde is het totaal van alle grond- en hulpstoffen, halffabricaten, energiekosten en diensten die bij de productie zijn verwerkt. Ook kostprijsverhogende indirecte belastingen en prijs verlagende subsidies spelen een rol bij het bepalen van de toegevoegde waarde.

Omzet
De opbrengst uit verkoop van goederen en diensten aan derden, exclusief btw. De omzet is inclusief productgebonden belastingen (accijnzen en verbruiksbelastingen) behalve bij SBI 11, 12 en 19. De omzet omvat zowel de opbrengsten uit hoofdactiviteit als uit nevenactiviteiten. Uitzondering hierop zijn de bedrijfstakken in de industrie, hier omvat de omzet alleen de industriële omzet. Derden zijn consumenten en bedrijven buiten het (Nederlandse deel van het) eigen concernverband. De totale omzet wordt gespecificeerd naar omzet binnenland en omzet buitenland. Omzet buitenland betreft de rechtstreekse uitvoerwaarde van zelfvervaardigde producten van industriële bedrijven. Goederen die met tussenkomst van Nederlandse niet-industriële bedrijven zijn geëxporteerd, zijn opgenomen bij de omzet binnenland.

Kalendergecorrigeerde productie/omzet
Elke periode van een reeks bevat een ander aantal werk- of koopdagen, schrikkeldagen en feestdagen. Door te corrigeren voor deze verschillen in samenstelling worden uitkomsten beter vergelijkbaar door de tijd. Een andere samenstelling van kalenderdagen heeft hierdoor geen invloed op de jaar-op-jaarontwikkelingen. Als gevolg hiervan wordt de trend in ontwikkelingen zuiverder.

Seizoengecorrigeerde productie/omzet
Door de reeks te corrigeren voor jaarlijks terugkerende patronen worden de uitkomsten beter vergelijkbaar met de voorgaande maanden. Hierdoor zijn waarneembare seizoeneffecten niet van invloed op de maand-op-maand-ontwikkelingen, waardoor een omslag in de stijging of daling van de omzet sneller worden vastgesteld dan wanneer er geen seizoencorrectie zou plaatsvinden.
Binnen het CBS worden de uitkomsten bij seizoencorrectie, naast voor seizoeneffecten, ook gecorrigeerd voor kalendereffecten, zoals werk- of koopdagen, schrikkeldagen en feestdagen.

Indexcijfer
Geeft de verhouding weer tussen de waarde van een bepaalde variabele (bijv. omzet) in een bepaalde periode en de waarde van diezelfde variabele in de basisperiode. Deze basisperiode heeft het indexcijfer 100.

Ontwikkeling
De procentuele ontwikkeling van een bepaalde periode (maand, kwartaal, jaar) ten opzichte van dezelfde periode in het daaraan voorafgaande jaar of ten opzichte van de voorgaande periode. Het CBS berekent de ontwikkeling aan de hand van niet-afgeronde indexcijfers.

Correctie van ontwikkelingen
Om ontwikkelingen vergelijkbaar te maken tussen perioden worden correcties toegepast. Bij kalendercorrectie wordt gecorrigeerd voor een verschil in de samenstelling van onder andere de werk- of koopdagen, schrikkeldagen en feestdagen in een periode vergeleken met diezelfde perioden in voorgaande jaren. Een andere samenstelling van kalenderdagen heeft hierdoor geen invloed op de jaar-op-jaarontwikkelingen. Als gevolg hiervan worden de ontwikkelingen zuiverder. Ter illustratie, omzet varieert per dag van de week: in sommige branches wordt op een zaterdag meer omzet gedraaid dan op een maandag, terwijl in andere branches op zaterdag en zondag geen omzet wordt gedraaid. Een periode met meer ongunstige weekdagen leidt verhoudingsgewijs tot een lagere omzet in vergelijking met de referentieperiode. Bij kalendercorrectie corrigeren we voor het effect dat het verschil in samenstelling van weekdagen in een periode heeft op de omzet.  
Bij seizoencorrectie wordt gecorrigeerd voor een min of meer vast seizoenpatroon als gevolg van omstandigheden in de verschillende seizoenen. Voorbeelden van deze patronen zijn hogere omzetten tijdens de feestdagen, meer ijsjesverkoop in de zomer en meer gasverbruik in de wintermaanden. Bij seizoencorrectie worden de effecten van deze jaarlijks terugkerende patronen uit de cijfers verwijderd waardoor de cijfers van opeenvolgende periodes direct vergeleken kunnen worden. Binnen het CBS worden de uitkomsten bij seizoencorrectie, naast voor seizoeneffecten, ook gecorrigeerd voor kalendereffecten.
Met het corrigeren voor kalender- en/of seizoeneffecten kan het voorkomen dat de gemiddelde jaarindex van de gecorrigeerde reeks niet gelijk is aan die van de ongecorrigeerde reeks. Dit soort verschillen ontstaat bijvoorbeeld op het moment dat een bepaald jaar in totaal meer werkdagen heeft dan een ander jaar omdat een feestdag in het weekend valt.

SBI
Standaard Bedrijfsindeling 2008 (SBI 2008):
De Nederlandse hiërarchische indeling van economische activiteiten die door het CBS wordt gebruikt om bedrijfseenheden in te delen naar hun hoofdactiviteit. De SBI 2008 is de versie die vanaf 2008 gebruikt wordt. “Bedrijfstak” of “branche” zijn gangbare termen voor groepen van bedrijven met dezelfde hoofdactiviteit. Het CBS hanteert voor de indeling van bedrijven naar hoofdactiviteit de zogenoemde Standaard Bedrijfsindeling (SBI). Bedrijven in een bedrijfstak of branche kunnen naast deze activiteit ook andere activiteiten (nevenactiviteiten) uitoefenen. De SBI 2008 kent meerdere niveaus die aangegeven worden door maximaal vijf cijfers. Het niveau van vier cijfers komt vrijwel overeen met de indeling van de Europese Unie (NACE). De eerste twee cijfers komen overeen met die van de indeling van Verenigde Naties (ISIC).

Verklaring van symbolen:

niets (blanco) : het cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
. : het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim
* : voorlopige cijfers
** : nader voorlopige cijfers

Zowel bij de kalender- als seizoengecorrigeerde reeksen – voor omzet en productie – kan het om methodologische redenen voorkomen dat de jaarindices van deze reeksen afwijken van elkaar en van de jaarindices van de ongecorrigeerde reeks. Eurostat-richtlijnen schrijven voor om deze verschillen niet recht te trekken.

3. KOPPELINGEN NAAR RELEVANTE TABELLEN EN ARTIKELEN

Relevante tabellen:

Maandcijfers voor de Nijverheid van de jaren 2005-2023 met als basisjaar het jaar 2015 vindt u in de tabel Nijverheid; productie en omzet, ontwikkeling en index (2015=100).

De tabel Producentenprijsindexcijfers bevat voor verschillende bedrijfstakken prijsindexcijfers en mutaties over de afzet, onderscheiden naar binnenlandse afzet en buitenlandse afzet .

Jaarcijfers voor de bedrijfstak industrie treft u aan in de tabel hieronder. Deze bevat uitkomsten over werkgelegenheid en winst- en verliesrekening. In de tabel kunt u de gegevens uitsplitsen naar bedrijfsactiviteit.
Bedrijfsleven; arbeids- en financiële gegevens, per branche, SBI 2008

Relevante artikelen:

Meer informatie is te vinden op de themapagina Industrie en energie


4. BRONNEN EN METHODEN

Er is een basisverlegging doorgevoerd. Meer informatie over deze basisverlegging is te vinden in het document Basisverlegging omzet- en prijzenstatistieken 2024

De onderzoeksmethode van deze tabel is te vinden in de Onderzoeksomschrijving Omzet en productie.

Voor informatie over de Standaard Bedrijfsindeling zie SBI 2008- Standaard Bedrijfsindeling 2008.


5. MEER INFORMATIE

Infoservice

Copyright © Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen

Verveelvoudiging is toegestaan, mits het CBS als bron wordt vermeld.

• Onderwerpen

  • Indexcijfers

    Een indexcijfer geeft de verhouding weer tussen de waarde van een variabele (bijv. omzet) in een bepaalde periode en de waarde van diezelfde variabele in de basisperiode. Deze basisperiode heeft het indexcijfer 100.

    • Productie

      De productie dient te worden gezien als de volume-ontwikkeling van de toegevoegde waarde tegen basisprijzen. De toegevoegde waarde is het verschil tussen de productiewaarde en de verbruikswaarde.
      
      De verbruikswaarde is het totaal van alle grond- en hulpstoffen, halffabricaten, energiekosten en diensten die bij de productie zijn verwerkt. Ook kostprijsverhogende indirecte belastingen en prijsverlagende subsidies spelen een rol bij het bepalen van de toegevoegde waarde.

      • Seizoengecorrigeerde productie

        Door de reeks te corrigeren voor jaarlijks terugkerende patronen worden de uitkomsten beter vergelijkbaar met de voorgaande maanden. Hierdoor zijn waarneembare seizoeneffecten niet van invloed op de maand-op-maand-ontwikkelingen, waardoor een omslag in de stijging of daling van de omzet sneller wordt vastgesteld dan wanneer er geen seizoencorrectie zou plaatsvinden.
        
        Binnen het CBS worden de uitkomsten bij seizoencorrectie, naast voor seizoeneffecten, ook gecorrigeerd voor kalendereffecten, zoals werk- of koopdagen, schrikkeldagen en feestdagen.
        

  • Ontwikkeling t.o.v. een jaar eerder

    De procentuele ontwikkeling van een bepaalde periode (maand, kwartaal, jaar) ten opzichte van dezelfde periode in het daaraan voorafgaande jaar.

    • Productie

      De productie dient te worden gezien als de volume-ontwikkeling van de toegevoegde waarde tegen basisprijzen. De toegevoegde waarde is het verschil tussen de productiewaarde en de verbruikswaarde.
      
      De verbruikswaarde is het totaal van alle grond- en hulpstoffen, halffabricaten, energiekosten en diensten die bij de productie zijn verwerkt. Ook kostprijsverhogende indirecte belastingen en prijsverlagende subsidies spelen een rol bij het bepalen van de toegevoegde waarde.

      • Kalendergecorrigeerde productie

        Elke periode van een reeks bevat een ander aantal werk- of koopdagen, schrikkeldagen en feestdagen. Door te corrigeren voor deze verschillen in samenstelling worden uitkomsten beter vergelijkbaar door de tijd. Een andere samenstelling van kalenderdagen heeft hierdoor geen invloed op de jaar-op-jaarontwikkelingen. Als gevolg hiervan wordt de trend in ontwikkelingen zuiverder.

    • Omzet

      De opbrengst uit verkoop van goederen en diensten aan derden, exclusief btw. De omzet is exclusief productgebonden belastingen (accijnzen en verbruiksbelastingen). De omzet omvat zowel de opbrengsten uit hoofdactiviteit als uit nevenactiviteiten. Uitzondering hierop zijn de bedrijfstakken in de industrie, hier omvat de omzet alleen de industriële omzet. Derden zijn consumenten en bedrijven buiten het (Nederlandse deel van het) eigen concernverband.

      • Totale omzet

        De kalendergecorrigeerde totale omzet wordt gesplitst naar omzet binnenland en omzet buitenland.

• Bedrijfstakken/branches (SBI 2008)

  • B Delfstoffenwinning

    Winning van delfstoffen 
    Deze sectie omvat: 
    - de winning van in de natuur voorkomende mineralen in vaste vorm (steenkool, turf en erts), in vloeibare vorm (aardolie) of in de vorm van een gas (aardgas). Winning vindt plaats door middel van ondergrondse mijnbouw, dagbouw of boringen. 
    Deze sectie omvat voorts bijkomende bewerkingen die voor het vervoer en de afzet van de minerale producten noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld het vergruizen, malen, wassen, drogen, sorteren of concentreren van ertsen, het vloeibaar maken van aardgas en het briketteren van vaste brandstoffen. 
    Deze werkzaamheden worden vaak door de eenheden die de delfstoffen winnen zelf uitgeoefend en/of door andere eenheden in de buurt van de winplaats. 
    Deze sectie omvat ook: 
    - de vervaardiging van steenkool- en bruinkoolbriketten, het sinteren van ertsen; 
    - het vergruizen, malen of op andere wijze behandelen van bepaalde soorten aarde, steen en mineralen. 
    Deze sectie omvat niet: 
    - de verwerking van delfstoffen (sectie C); 
    - de productie aan de bron van natuurlijk bron- of mineraalwater (1107); 
    - de winning, zuivering en distributie van water (3600).

  • B-E Nijverheid (geen bouw) en energie

    Nijverheid (geen bouw) en energie 
    Deze categorie is een samentelling van categorieën: 
    B Winning van delfstoffen 
    C Industrie 
    D Productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en gekoelde lucht 
    E Winning en distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering

  • 06 Winning van aardolie en aardgas

    Winning van aardolie en aardgas

  • 08 Delfstoffenwinning (geen olie en gas)

    Winning van delfstoffen (geen olie en gas) 
    Deze afdeling omvat: 
    - winning van industriezand, zand voor de bouw en grind; 
    - winning van zand en grind via opspuiten; 
    - breken, malen en mengen van steen, grind en zand; 
    - winning van klei (incl. vuurvaste). 
    - winning van turf; 
    - winning van zout; 
    - winning van overige delfstoffen. 
    Deze afdeling omvat niet: 
    - breken, malen, zeven e.d. mechanische bewerkingen van bouwpuin (38.32); 
    - het opspuiten van zand en grind ter versterking van stranden en waterkanten (42.91).

  • 09 Dienstverlening delfstoffenwinning

    Dienstverlening voor de winning van delfstoffen 
    Deze afdeling omvat: 
    - specifieke diensten zoals het opbouwen, repareren, ontmantelen van boortorens en cementeren, afdichten e.d. van olie- en gasputten; 
    - proefboren voor de winning van delfstoffen; 
    - exploratie via bodemmonsters en geologisch onderzoek; 
    - testboren voor de winning van delfstoffen.

  • C Industrie

    Industrie 
    Deze sectie omvat: 
    - de mechanische, fysische of chemische verwerking van materialen, stoffen of onderdelen tot nieuwe producten. De verwerkte materialen, stoffen of onderdelen zijn grondstoffen uit de landbouw, bosbouw, visserij en mijnbouw, alsmede (half)fabricaten uit de industrie. 
    - reparatie en installatie van machines, apparatuur en andere benodigdheden voor bedrijven (geen consumentengoederen). 
    Bij de eenheden in deze sectie gaat het vaak om fabrieken waar gewoonlijk machines en apparaten worden gebruikt. Eenheden waar materialen of stoffen met de hand of in de eigen woning tot nieuwe producten worden verwerkt en die producten op de plaats waar deze zijn gemaakt, zelf verkopen, zoals bakkerijen en kleermakerijen, vallen echter ook onder deze sectie. 
    Industriële eenheden kunnen materialen zelf verwerken of dit aan andere eenheden uitbesteden. In beide gevallen valt dit onder de sectie Industrie. 
    Reparatie van huishoudelijke apparaten en consumptiegoederen wordt ingedeeld in afdeling 95; 
    de reparatie van (bedrijfs-)auto's en motoren in afdeling 45: de autobranche. 
    De vervaardiging van specifieke componenten en onderdelen, toebehoren en hulpstukken voor machines en apparaten wordt gewoonlijk ingedeeld in dezelfde klasse als de vervaardiging van de desbetreffende machines en apparaten. 
    De vervaardiging van niet-specifieke componenten en onderdelen voor machines en apparatuur, zoals motoren, zuigers, elektromotoren, 
    elektra-installatiemateriaal, kleppen, kogellagers, rollagers, worden in de passende klasse van de sectie industrie ingedeeld. 
    De sectie omvat niet: 
    - activiteiten die niet leiden tot een nieuw product, maar tot een gewijzigde versie van hetzelfde product: 
    * het opsplitsen van partijen stukgoederen in kleinere partijen, inclusief het verpakken, herverpakken; 
    * het bottelen van producten als alcoholhoudende dranken of chemicaliën; 
    * de montage van computers volgens de specifieke wensen van een klant; 
    * het mengen van verf; 
    Deze activiteiten worden ingedeeld in sectie G (groothandel en detailhandel).

  • 10 Voedingsmiddelenindustrie

    Vervaardiging van voedingsmiddelen

  • 11 Drankenindustrie

    Vervaardiging van dranken

  • 12 Tabaksindustrie

    Vervaardiging van tabaksproducten 
    Deze afdeling omvat: 
    - vervaardiging van sigaretten, shag, sigaren, pijptabak, pruimtabak, snuif; 
    - vervaardiging van "gehomogeniseerde" en "gereconstitueerde" tabak.

  • 13 Textielindustrie

    Vervaardiging van textiel

  • 14 Kledingindustrie

    Vervaardiging van kleding

  • 15 Leer- en schoenenindustrie

    Vervaardiging van leer, lederwaren en schoenen

  • 16 Houtindustrie

    Primaire houtbewerking en vervaardiging van artikelen van hout, kurk, riet en vlechtwerk (geen meubels)

  • 17 Papierindustrie

    Vervaardiging van papier, karton en papier- en kartonwaren

  • 18 Grafische industrie

    Drukkerijen, reproductie van opgenomen media

  • 19 Aardolie-industrie

    Vervaardiging van cokesovenproducten en aardolieverwerking

  • 20 Chemische industrie

    Vervaardiging van chemische producten

  • 21 Farmaceutische industrie

    Vervaardiging van farmaceutische grondstoffen en producten

  • 22 Rubber- en kunststofproductindustrie

    Vervaardiging van producten van rubber en kunststof

  • 23 Bouwmaterialenindustrie

    Vervaardiging van overige niet-metaalhoudende minerale producten 
    Deze afdeling omvat: vervaardiging van glas, keramische producten, cement, kalk en gips, producten van beton, gips en cement, en natuursteenbewerking

  • 24 Basismetaalindustrie

    Vervaardiging van metalen in primaire vorm

  • 25 Metaalproductenindustrie

    Vervaardiging van producten van metaal (geen machines en apparaten)

  • 26 Elektrotechnische industrie

    Vervaardiging van computers en van elektronische en optische apparatuur.

  • 27 Elektrische apparatenindustrie

    Vervaardiging van elektrische apparatuur

  • 28 Machine-industrie

    Vervaardiging van overige machines en apparaten

  • 29 Auto- en aanhangwagenindustrie

    Vervaardiging van auto's, aanhangwagens en opleggers

  • 30 Overige transportmiddelenindustrie

    Vervaardiging van overige transportmiddelen

  • 31 Meubelindustrie

    Vervaardiging van meubels 
    Deze afdeling omvat: 
    - vervaardiging van slaapkamer-, woonkamer-, tuinmeubels enz.; 
    - vervaardiging van doe-het-zelf meubelpakketten; 
    - vervaardiging van kleinmeubels, zoals van dekenkisten, kapstokken enz.; 
    - afwerken van stoelen en andere meubels, zoals spuiten, lakken, schilderen, stofferen, logen van nieuwe meubels; 
    - interieurbouw; 
    - vervaardiging van keuken- en badkamermeubels; 
    - vervaardiging van bedrijfsmeubels voor werkruimten, restaurants, scholen, kerken, kantoren en kantines, theaters, bioscopen e.d.; 
    - vervaardiging van matrassen. 
    Deze klasse omvat niet: 
    - vervaardiging van meubelveren (25.99); 
    - vervaardiging van verlichtingsarmaturen (27.40).

  • 32 Overige industrie

    Vervaardiging van overige goederen

  • 33 Reparatie en installatie van machines

    Reparatie en installatie van machines en apparaten

• Perioden

  • 2026 maart*

    Voorlopige cijfers

  • 2026 april*

    Voorlopige cijfers

  • 2026 mei*

    Voorlopige cijfers

  • 2026 juni*

    Voorlopige cijfers

  • 2026 juli*

    Voorlopige cijfers

  • 2026 augustus*

    Voorlopige cijfers

Tabelinformatie

Identifier	85806NED
Korte titel	Nijverheid; productie, omzet, 2021=100
Samenvatting	Kalender- en seizoengecorrigeerde productie, omzet binnen- en buitenland van de nijverheid (SBI2008), ontwikkelingen en index 2021=100
Verslagperiode	2005 - 2025, 2005 KW1 - 2026 KW2, 2005 januari - 2026 juli - augustus

Administratie

Laatste wijziging	2026-10-09T06:30:00
Laatste wijziging metadata	2026-10-09T06:30:00
Frequentie	Permaand
Reden aanlevering	Actualisering
Status	Regulier

Tabelomvang

Aantal rijen	17983
Aantal kolommen	26